Τετάρτη, 22 Μαΐου 2013

Η Μάχη της Κρήτης ενάντια στους Ναζί

Σαν σήμερα, το 1941, ξεκίνησε η Μάχη της Κρήτης, μια από τις σημαντικότερες μάχες του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου που έμεινε στην Ιστορία τόσο για την αντίσταση που συνάντησαν οι ναζιστικές δυνάμεις όσο και για τις απώλειες που υπέστησαν στην προσπάθειά τους να κατακτήσουν την Κρήτη."


Επικεφαλής των γερμανικών δυνάμεων ήταν ο πτέραρχος Κουρτ Στούντεντ, 51 ετών, βετεράνος πιλότος του Α' Παγκοσμίου Πολέμου με 1.190 αεροπλάνα στη διάθεσή του και 29.000 αλεξιπτωτιστές και πεζικάριους. Οι Ιταλοί προσέφεραν 3.000 στρατιώτες στο σχέδιο. Όσοι Έλληνες, Βρετανοί, Αυστραλοί και Νεοζηλανδοί στρατιωτικοί βρισκόταν στο νησί ήταν υπό το γενικό πρόσταγμα του 52χρονου Νεοζηλανδού στρατηγού Μπέρναρντ Φράιμπεργκ, επίσης βετεράνος του Α' Παγκοσμίου Πολέμου. Οι ελλιπώς εξοπλισμένοι υπερασπιστές της Κρήτης ήταν περίπου 40.000 – μα στο πλευρό τους βρέθηκαν χιλιάδες ακόμα άμαχοι κάτοικοι του νησιού, κάτι που δεν είχαν προβλέψει οι επικεφαλής των ναζιστικών δυνάμεων.
Η πρώτη ρίψη αλεξιπτωτιστών είναι εύκολος στόχος για τους Έλληνες και τους Συμμάχους. Στις μάχες, οι οποίες εντάθηκαν από το απόγευμα με το δεύτερο κύμα αλεξιπτωτιστών, μπήκαν και οι άμαχοι. σε δύο μέτωπα: στο αεροδρόμιο του Μάλεμε και στην ευρύτερη περιοχή των Χανίων. Η εξόριστη ελληνική κυβέρνηση και ο βασιλιάς Γεώργιος ο Β’ περνάνε το ίδιο βράδυ στην Αίγυπτο. Οι Γερμανοί επικέντρωσαν τις προσπάθειές τους στην κατάληψη του αεροδρομίου του Μάλεμε και το κατάφεραν ενώ απώθησαν τις συμμαχικές δυνάμεις νότια, καθιστώντας τον αγώνα τους μάταιο. Πολλές μονάδες των Δυνάμεων της Κοινοπολιτείας, ακολουθώντας την απόφαση του Λονδίνου με το τέλος του Μάη πέρασαν στην Αίγυπτο ενώ 5.500 άτομα που δεν κατορθώνουν να επιβιβαστούν, παραδίδονται, συλλαμβάνονται ή καταφεύγουν στα βουνά της Κρήτης. Η Μάχη της Κρήτης ολοκληρώθηκε την 1η του Ιούνη του 1941.

Ο απολογισμός της Μάχης ήταν απροσδόκητος για τη Γερμανία και είχε σημαντικό αντίκτυπο στο μέλλον του πολέμου, αφού αποφασίστηκε να μην πραγματοποιηθεί ξανά αεραποβατική επιχείρηση τέτοιου μεγέθους: 3.986 νεκρούς και αγνοούμενους, 2.594 τραυματίες, 370 αεροπλάνα οι απώλειες σύμφωνα με τα γερμανικά στοιχεία - σύμφωνα με τους Συμμάχους, όμως, οι γερμανικές απώλειες ξεπέρασαν τις 16.000. Στους Συμμάχους η Μάχη κόστισε 3.500 ζωές, 1.900 τραυματίες και 17.500 αιχμάλωτους.
Μετά την κατάληψη της Κρήτης στο Νομό Λασιθίου αποβιβάστηκε ένα Σύνταγμα Ιταλών και σε λίγες μέρες έφθασε η Μεραρχία της Σιένας που απλώθηκε σ' όλο το Νομό, καθώς και στα Δωδεκάνησα. Στην υπόλοιπη Κρήτη απλώθηκαν οι Γερμανοί.

Τα θύματα του γερμανικού βομβαρδισμού στο Βενεράτο
Στις 21 Μαΐου τα γερμανικά βομβαρδιστικά εξαπολύουν σφοδρή επίθεση εναντίον ολόκληρης της περιοχής του Ηρακλείου, με μεγάλες απώλειες σε ανθρώπινες ζωές. Η μέρα αυτή έμεινε στη μνήμη σαν η "Μαύρη Παρασκευή". 
Το Βενεράτο δέχεται σφοδρή αεροπορική επιδρομή. Γερμανικά αεροπλάνα καταδιώκουν Άγγλους και βομβαρδίζουν τον κεντρικό οδικό άξονα Ηρακλείου - Μεσσαράς μέσα στο χωριό. Το αποτέλεσμα ήταν να βρουν τραγικό θάνατο 23 άνθρωποι, ανάμεσα τους η Αικατερίνη Μ. Βολιτάκη και ο γιός του Τσαγκαραντώνη Στέφανος Ξενάκης.

Παρασκευή, 3 Μαΐου 2013

Το Πάσχα για όλους είναι καταιγισμός από αναμνήσεις. Νοσταλγικά σκιρτήματα της μνήμης που σαν τα χελιδόνια επιστρέφει στα πιο ευλογημένα λημέρια της .


Κάποτε-κάποτε  ανοίγουμε αυτό το σεντούκι με τις θύμισες και μέσα του  βρίσκουμε νοσταλγικές μεγάλες εβδομάδες, τότε που οι άνθρωποι προετοιμαζόταν και ζούσαν το θείο δράμα, μέσα από το δικό τους βιωματικό δράμα και προσδοκούσαν την λύτρωση της Ανάστασης, προσδοκώντας στην δική τους Ανάσταση.
Νοήματα που ασύγκριτα γεννά κάθε ξεχωριστή μέρα αυτής της όντως Μεγάλης Εβδομάδας . Υπομονή , Πίστη , Συντριβή μετανοίας , Αγάπη καρτερική , Ταπείνωση αδελφική , Συγχώρεση … ψυχική και σωματική κάθαρση και τέλος η λύτρωση.
¨Όλα πλεγμένα σε ένα κουβάρι θρησκεία, έθιμα και παραδόσεις που άντεξαν στο χρόνο , μεταβιβάστηκαν από γενιά σε γενιά και αποτυπώθηκαν στις παιδικές ψυχές μας !



ΚΑΛΗ ΑΝΑΣΤΑΣΗ !
















Φωτος: Menos DPGR

Παρασκευή, 22 Μαρτίου 2013

ΝΕΟΦΥΤΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ 1787 -1833 - ΚΡΗΤΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ 1821



Γενικός Γραμματέας Καγκελαρίας και έπαρχος της προσωρινής πολιτείας της Κρήτης κατά την επανάσταση του 1821 




192 χρόνια μετά όσα γνωρίζουμε μέχρι σήμερα για την Επανάσταση του 1821 περιορίζονται γεωγραφικά στις περιοχές της Πελοποννήσου της Στερεάς Ελλάδας και σε ορισμένα νησιά του Αιγαίου . Άραγε πόσοι γνωρίζουν για την Επανάσταση του 1821 στην Κρήτη και τον πρωταγωνιστικό ρόλο του Νεόφυτου Οικονόμου  σ΄αυτήν; 
Σε παλαιότερη δημοσίευση έχω αναφερθεί διεξοδικά για την λησμονημένη Επανάσταση του 1821 στην Κρήτη (http://veneratopalianis.blogspot.gr/2011/03/1821.html)
Σήμερα επιλέγω ,εν όψη της Εθνικής επετείου, να αναφερθώ στην προσωπικότητα και την δράση ενός μεγάλου και αφανή ήρωα του τόπου μου , ως ελάχιστο φόρου τιμής στην μνήμη του.


 Μελχισεδέκ Τσουδερός 

Ο Νεόφυτος Οικονόμου γεννήθηκε στο Βενεράτο της επαρχίας Τεμένους το 1787 . Τα πρώτα γράμματα τα έμαθε στο Ηράκλειο. Νέος ακόμη μετέβηκε στην Κωνσταντινούπολη για να ασχοληθεί με το εμπόριο, εκεί προσέφυγε στο Σιναίτικο μετόχι της Μονής Σινά. Βλέποντας ο προιστάμενος του μετοχίου το σπινθηροβόλο πνεύμα του νέου και την ικανότητα του "περί το καλλιγραφείν" τον απέστειλε στη Μονή Σινά όπου διετέλεσε για πολλά χρόνια γραμματέας της και στη συνέχεια εκάρη μοναχός της μονής.Δύο ή τρία χρόνια πριν την επανάσταση του 1821 αποστέλλεται ως οικονόμος του Σιναίτικου μετοχίου στα Περβόλια της επαρχίας Κυδωνίας Κρήτης. 

Α΄ ΕΠΑΝΑΣΤΑΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ 1821 - 1825 
  • Με την έναρξη της επανάστασης του 1821 στην Πελοπόννησσο, εγκαταλείπει τα πάντα και με κίνδυνο της ζωής του μεταβαίνει στο Λουτρό Σφακίων. Στις 29 Μαΐου, ανακηρύσσεται η επανάσταση στην Κρήτη στη Θυμιανή Παναγία Σφακίων.Παρόντες ήταν εκτός από τους Σφακιανούς και τον Νεόφυτο Οικονόμου αρκετοί Καπετάνιοι από άλλες επαρχίες όπως, οι Χάληδες από το Θέρισο, Κουρμούληδες από τη Μεσαρά, Πρωίμηδες από τους Λάκκους, ο Ηγούμενος της Χρυσοπηγής Άνθιμος, ο Ηγούμενος της Μονής Πρέβελη Μελχισεδέκ Τσουδερός με τους αδελφούς του, οι Χιονάκηδες από τον Μυλοπόταμο και παρά πολλοί άλλοι .
  • Δημ. Υψηλάντης
  • Τον Ιούνιο του 1821 ο Νεόφυτος Οικονόμος μαζί με τον Αναγνώστη Παναγιώτου, αποστέλλεται από την σχηματισθείσα επαναστατική επιτροπή  ( Καγκελαρία Σφακίων) στον Δημήτριο Υψηλάντη στην Πελοπόννησο για την ενίσχυση της επανάστασης στην Κρήτη και τον διορισμό αρμοστή για την διεύθυνση του αγώνα.
  • Τον Μάιο του 1822 αναλαμβάνει αρμοστής ο Μιχαήλ Κομνηνός Αφεντούλιεφ και ο Νεόφυτος Οικονόμος λαμβάνει τη θέση του Γενικού Γραμματέα . Οι προσωπικές φιλοδοξίες όμως του Αφεντούλιεφ και η έλλειψη εμπειρίας του στην διαχείριση των πολεμικών πραγμάτων ανάγκασαν τον Οικονόμο μαζί με τους υπόλοιπους οπλαρχηγούς στην καθαίρεση και φυλάκιση του.Τον Οκτώβριο του 1822 ο Ν. Οικονόμος αποστέλλει επιστολή στον τότε μίνιστρο Εσωτερικών και Πολέμου Ιωάννη Κωλέττη  όπου τον ενημερώνει για την κατάσταση στην Κρήτη και για τον διορισμό νέου επιτρόπου.
  • Ιωάννης  Κωλέττης
  • Την 1η Δεκέμβρη του 1822 μέχρι τον Μάη του 1823 ο Νεόφυτος Οικονόμος διορίζεται από την Κεντρική Διοίκηση της Ερμιόνης τοποτηρητής για να διευθύνει προσωρινά την επανάσταση στην Κρήτη μέχρι τον διορισμό νέου αρμοστή.Υπό την αρχηγία του απελευθερώνεται η επαρχία Κισσάμου και οι Τούρκοι περιορίζονται στα φρούρια της Γραμβούσας και της Κισσάμου όπου τίθενται σε αποκλεισμό από ξηρά και θάλασσα. Το ίδιο διάστημα διενεργούνται σφοδρές μάχες στην ανατολική Κρήτη. Το Νοέμβρη του 1822 καταπλέουν στα λιμάνια του Χάνδακα και του Ρεθύμνου 15 πολεμικά αιγυπτιακά πλοία με 1500 άνδρες και πολεμοφόδια προς ενίσχυση του Χασάν Πασά. Σφοδρές μάχες ακολούθησαν τόσο στο νομό Λασιθίου όπου κατακρεουργήθηκαν πολλοί άμαχοι με αποκορύφωμα τον μαρτυρικό θάνατο 2000 αμάχων στο σπήλαιο Μιλάτου αλλά και στο Ηράκλειο όπου διεξηχθησαν σφοδρές μάχες στην ευρύτερη περιοχή με σημαντικότερη αυτή στο Γάζι Ηρακλείου όπου 2000 περίπου κρητικοί υπο την αρχηγία του Μιχ. Κουρμούλη από Μεσσαρά και με οπλαρχηγούς τους Β. Σμπώκο από τα Ανώγεια Π. Ζερβουδάκη από Κνωσσό νίκησαν και καταδίωξαν τους Τούρκους αναγκάζοντας τους να κλειστούν στα τείχη του Χάνδακα
  • Στις 21 Μαίου αναλαμβάνει καθήκοντα Αρμοστή Κρήτης ο Εμμανουήλ Τομπάζης (εικόνα κάτω δεξιά) και ο Νεόφυτος Οικονόμος συνεχίζει να τελεί καθήκοντα Γενικού Γραμματέακαταλαμβάνονται αμέσως τα φρούρια της Κισσάμου και της Κανδάνου αφού συνθηκολόγησαν οι έγκλειστοι Τούρκοι. Ταυτόχρονα οι Τουρκοαιγύπτιοι ανασυντάσσονται, φέρνουν νέο αρχιστράτηγο το Χουσεϊν γαμπρό του Μεχμέτ Αλί της Αιγύπτου με τρεις χιλιάδες άνδρες και άφθονα πολεμοφόδια. Οι μάχες συνεχίζονται και η επανάσταση έχει επεκταθεί σ'όλη την Κρήτη. Τον Ιανουάριο του 1824 μετά από τρεις μήνες πολιορκία το σπήλαιο του Μελιδονιού Μυλοποτάμου όπου είχαν καταφύγει 30 επαναστάτες και 370 γυναικόπαιδα, πυρπολείται με τρύπα στην οροφή,  πνίγοντας τους όλους στους καπνούς. Στις δώδεκα Απριλίου 1824 ο Τομπάζης μαζί με τον Οικονόμο αφήνουν την Κρήτη, οι αγωνιστές τους ακολουθούν και φεύγουν για την Πελοπόννησο. Η επανάσταση βάλτωσε και μετατράπηκε σε κλεφτοπόλεμο από τους «Καλησπέρηδες», αντάρτες που χτυπούσαν ξαφνικά και εξαφανίζονταν. Το Μάιο του 1824 η Κρήτη ελέγχεται από τους Τουρκοαιγυπτίους.
  • Το 1825 ο Ν. Οικονόμος μάχεται στην Πελοπόννησσο υπό τις διαταγές του Δ. Υψηλάντη κατά του Ιμπραήμ. Μαζί με άλλους Κρητικούς (Καλλίνικο Κριτοβουλίδη, Εμμανουήλ Αντωνιάδη, Γεώργιο Καλλέργη, Τζωρτζη Σαουνάτζο, Διονύσιο Πρωτοσύγγελο κ.α.) παίρνει μέρος στην μάχη στους Μύλους του Ναυπλίου (εικόνα δεξιά) πλάι στον Μακρυγιάννη όπου ο Ιμπραήμ Πασάς υπέστη πανωλεθρία και αναγκάστηκε να υποχωρήσει (Ιούνιος 1825). 
Β΄ΕΠΑΝΑΣΤΑΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ (1825-1830). 
  • Οργάνωσε μαζί με άλλους στο Ναύπλιο την εκστρατεία της Γραμβούσας, τον Αύγουστο του 1825, της οποίας η κατάληψη αναζωπύρωσε την Κρητική Επανάσταση.
  • Διετέλεσε αντιπρόσωπος της Κρήτης στη Βουλή των Ελλήνων από το 1826 - 1828, καθώς και στην Εθνική Συνέλευση της Τροιζήνας το 1827 και της Προνοίας το 1828.
  • Το 1828 εκλέχτηκε μέλος του "Κρητικού Συμβουλίου " από την επαρχία Μαλεβυζίου και το 1829 μέλος της Επιτροπής των Ανατολικών Επαρχιών της Κρήτης για την επιτήρηση των πολεμικών επιχειρήσεων.
  • Το 1830 έγινε πρόεδρος της Συνέλευσης των Κρητών στις Μαργαρίτες Μυλοποτάμου.
  • Μετά την αποτυχία της Κρητικής Επανάστασης  το 1830 και κυνηγημένος από τους Τούρκους καταφεύγει μαζί με άλλους κρητικούς επαναστάτες στην Πελοπόννησο.
  • Απεβίωσε στο Ναύπλιο στις 17 Ιανουαρίου 1833, σε ηλικία 46 ετών ,πάμφτωχος μην έχοντας ούτε τα απαραίτητα για την θεραπεία της ολιγοήμερης ασθένειας του.
    Ο Νεόφυτος Οικονόμος κατά την ομολογία όσων τον γνώρισαν διακρινόταν για την οξύνοια του μυαλού του, την διορατικότητα, την αφιλοκέρδεια και την ειλικρίνεια του. Υπήρξε ενσάρκωση της φιλελεύθερης και πατριωτικής ιδεολογίας. Οι συμπατριώτες του δηλώνοντας την ευγνωμοσύνη τους για τους αγώνες του για την απελευθέρωση της Κρήτης, δίκαια απεκάλεσαν αυτόν " ΠΑΤΕΡΑ ΤΗΣ ΠΑΤΡΙΔΑΣ ".



ΠΗΓΕΣ 

1.Καλλίνικος Κριτοβουλίδης " Απομνημονεύματα του περί Αυτονομίας της Ελλάδος Πολέμου των Κρητών" Εν Αθήναις 1859 
2.Σπυρίδων Τρικούπης " Ιστορία της Ελληνικής Επανάστασης" Εκδόσεις Νέα Σύνορα - Λιβάνη 1993 
3.Στέφανος Ι. Γρατσέας " Δήμος Παλιανής" 2002 
4.Ιωάννη Δ. Μουρέλλου " Ιστορία της Κρήτης" Ηράκλειο 1934 

Κυριακή, 23 Δεκεμβρίου 2012

Παραμύθι για μεγάλους ....από τη λαική μας παράδοση



  
Χριστούγεννα έρχονται και είπα για φέτος να σας αφιερώσω ένα παραμύθι ... παραμύθι για μεγάλα παιδιά, άλλωστε ο κρύος και βροχερός καιρός ευνοεί να ξεδιπλωθούν αναμνήσεις αλλοτινών καιρών τότε που οι άνθρωποι στις βεγγέρες τους αράδιαζαν ιστορίες που μεταφέρονταν από γενιά σε γενιά.  Η ιστορία δεν είναι χριστουγεννιάτικη , αλλά θυμάμαι τέτοιες μέρες που μας την έλεγε η θειά μου η Καλλιόπη. Την είχα σχεδόν ξεχάσει ώσπου την βρήκα ψάχνοντας στο διαδίκτυο από τον λαογράφο Μπάμπη Δερμιτζάκη μου άρεσε και την αναδημοσιεύω.

Αντί προλόγου
 Ποιος είπε πως τα παραμύθια είναι μόνο για μικρά παιδιά; Υπάρχουν παραμύθια και για μεγάλους· ή μάλλον υπήρχαν, γιατί τα παραμύθια αυτά δεν «λειτουργούν» πια, υπάρχουν μόνο σαν στοι­χεία λαϊκής παράδοσης που η λαογραφία αγωνίζεται να καταγράψει πριν εξαφανισθούν.
     Ένα από τα στοιχεία που διακρίνουν αυτά τα παραμύθια είναι ο σύντομος, αποφθεγματικός και καμιά φορά, αινιγματικός λόγος. Τα διακρίνει επίσης η επανάληψη, όπως το δημοτικό τραγούδι. Παρατηρούμε ακόμη ότι στις λαϊκές αφηγήσεις σπανίζει ο πλάγιος λόγος. Έτσι η αφήγηση παίρνει δραματική ζωντάνια, καθώς επαναλαμβάνονται αυτούσια τα λόγια των δρώντων προσώπων.




Το Παραμύθι
     Ήτανε μια φορά ένας νεαρός, που 'θελε να βρει μια κοπελιά του γούστου του, που να ταιριάζουνε οι χαρακτήρες τους, να τόνε καταλαβαίνει και να τήνε καταλαβαίνει, για να τη παντρευτεί. Σηκώνεται λοιπόν μια ταχυνή, παίρνει τη μαγκούρα του και ξεκινά για το ταξίδι. Στο δρόμο που επήγαινε συναντά ένα γέρο.
 -"Ώρα καλή σου μπάρμπα», του λέει.
 -"Καλώς το παλικάρι. Για πού με το καλό";
 -"Πάω στο χωριό που έχω μια δουλειά".
 -"Κι εγώ εκειά πάω".
    
 Επηγαίνανε, επηγαίνανε και ξαφνικά πέφτουνε πάνω σε μια μερτακωνιά (μυρτιές). 
Λέει ο γέρος:
 -"Από επαέ δα θα μπω ένας και δυο θα βγω".
 Μπαίνει λοιπόν μέσα στις μερτιές, και σε λίγο βγαίνει έξω κρατώντας ένα χοντρό ραβδί. Επηγαίνανε, επηγαίνανε και σαν εφτάξανε στο χωριό του λέει:

 -"Δεν έρχεσαι παιδί μου να πάμε ίσαμε το σπίτι μου να πιούμε μια ρακή";
 -"Να 'ρθω μπάρμπα", απαντάει ο νεαρός. 
Πηγαίνουνε λοιπόν στο σπίτι του. Ο γέρος είχε μια κόρη κι όταν εφτάξανε, πήγε να τους ανοίξει την αυλόπορτα.
 -"'Αμαχα κι ατάραχα, καλη­σπέρα τση αφεντιάς σου", καλησπερίζει ο νεαρός.
 -"Είχαμε μα εψόφησε, καλησπέρα τση αφεντιάς σου", απαντά η κοπέλα. (Δηλαδή πολύ ήσυχη προϋπάντηση, δεν ήλθε κανείς σκύλος να μας γαυγίσει, λέει ο νεαρός κι η κοπέλα του απαντά ότι είχανε μα ψόφησε). Μπαίνουνε μέσα, κάθονται και πηγαίνει η κοπελιά και φέρνει τσι ρακές. Τηνε ξανοίγει καλά καλά ο νεαρός και λέει.
 -"Έδε σπίτι σπιτωσά, μα 'χει αρά δοκαρωσά" (καλή είναι δηλαδή η κοπέλα, μα έχει αραιά δόντια).
 -"Μα 'ναι σίγουρα ας είναι κι αρά", απαντάει η κοπελιά.
     "Μωρέ ετουνηνιέ σαν να μου κάνει", σκέφτεται ο νεαρός.
 -"Μωρέ καμινωσά κεινιέ, μόνο πως παραστραβίζει", λέει πάλι σε λίγη ώρα ο νεαρός (η μύτη της ήταν λίγο στραβή).
 -"Μα ντρέτα (ίσια) βγάζει τον καπνό κι ας παραστραβίζει κιόλας", απαντά η κοπελιά. 

Επείστηκε ο νεαρός ότι αυτή ήταν η κοπέλα που ζητούσε. Εκάτσανε, εφάγανε, εσυνεννοηθήκανε, ήδωκε ο νεαρός το λόγο του να την πάρει.
 -"Φεύγω δα εγώ", λέει ο νεαρός, "να πάω στο χωριό μου κι ό,τι μιλήσαμε, αν είναι τυχερό θα γενεί". 

Σηκώνεται λοιπόν να πάει στο χωριό του. Σε λίγες μέρες λέει να πέψει πεσκέσι στη κοπελιά. Πιάνει λοιπόν και γεμίζει ένα ασκί κρασί, βράζει ένα πετεινό και τόνε ντρουβαδιάζει (τον βάζει στον τρουβά) παίρνει και ένα γουλίδι τυρί και τριάντα κριθινοκουλούρες, τα δίνει στο φαμέγιο του και του λέει να τα πάρει και να τα πάει στο σπίτι τση κοπελιάς.

 -"Δώσε τση πολλά χαιρετίσματα", του λέει, "και να τση πεις πως το αφεντικό μου μού 'πε να σου πως πως τριαντάρης είναι λέει ο μήνας, σώγυρό 'ναι το φεγγάρι κι ο που φέρνει την ημέρα στη πετσέτα  'ναι δεμένος και του τράγου το δερμάτι, τσίτα κόρδα  'ναι γεμάτο".
    

 Σηκώνεται λοιπόν ο φαμέγιος και ξεκινά για το σπίτι τση κοπελιάς. Στο δρόμο όμως βρίσκει παρέα κι εκάτσανε κι εφάγανε το μισό γουλίδι το τυρί, ολόκληρο τον πετεινό, ήπιανε το μισό κρασί κι εφάγανε και τσι μισές κουλούρες. Πηγαίνει λοιπόν στση κοπελιάς, τση δίνει αυτά που περισσέψανε και τση λέει:

 -"Χαιρετι­σμούς πολλούς από τον ντεληκανή σου, μού  'δωκέ αυτονέ το πεσκέσι να σου το κρατώ και μού 'πε να σου πω πως τριαντάρης είναι λέει ο μήνας, σώγυρό 'ναι το φεγγάρι κι ο που φέρνει την ημέρα, στην πετσέτα 'ναι δεμένος, και του τράγου το δερμάτι τσίτα κόρδα 'ναι γεμάτο".


     Θωρεί η κοπελιά το πεσκέσι κι εκατάλαβε ότι ο φαμέγιος κάπου ήκατσε κι ήφαγε αυτά που λείπανε. Του βάνει λοιπόν να φάει, τον περιποιείται κι όταν ήτανε να φύγει του λέει.


 -"Ευχαριστώ πολύ για το πεσκέσι να πεις στο αφεντικό σου και να του πεις ακόμη πως δεκαπεντάρης είναι ο μήνας (είχε φάει δηλαδή τις μισές κουλούρες), εμισό 'ναι το φεγγάρι (και το τυρί μισό), του τράγου το δερμάτι, ντάντουλα προς ντάντουλα(το ασκί δηλαδή νταντουκλούσε, επειδή δεν ήταν καλά γεμάτο) κι ο που φέρνει την ημέρα μουδ' εκούστη μουδ' εφάνη (εξαφανίστηκε δηλαδή ο πετεινός), και πες του ακόμη πως αν αγαπά την πέρδικα, τον κόρακα μη δείρει".


     Γυρίζει λοιπόν ο φαμέγιος στο χωριό, βρίσκει τ' αφεντικό του και του λέει:

 -"Χαιρετισμούς πολλούς από την κοπελιά σου και μου ’πε να σου πω πως δεκαπεντάρης είναι λέει ο μήνας, εμισό 'ναι το φεγγάρι, του τράγου το δερμάτι, ντάντουλα προς ντάντουλα, κι ο που φέρνει την ημέρα, μουδ' εκούστη μουδ' εφάνη".


 -"Α, ετσά λοιπόν, μουδ' εκούστη μουδ' εφάνη, στάσου δα κερατά κι εγώ θα σε καταστέσω" λέει τ' αφεντικό και τον αρπά και τον τουλουμιάζει στο ξύλο.

 Απάνω που τις έτρωγε, θυμάται ξαφνικά ο φαμέγιος.

-"Στάσου αφεντικό να σου πω κι είντα άλλο μου 'πε. Αν αγαπάς λέει την πέρδικα, τον κόρακα μη δείρεις".
 -"Ε, καλά να πάθεις κερατά", του λέει το αφεντικό, "γιάντα δε μου το 'λεγες πιο πρώτα, εδά, ήφαές τσι".



Καλά  Χριστούγεννα & Ευτυχισμένος ο Καινούργιος Χρόνος !!!

Δευτέρα, 26 Νοεμβρίου 2012

ΣΤΑ ΡΑΚΟΚΑΖΑΝΑ ΤΗΣ ΠΑΛΗΑΝΗΣ


Στην εορτή της τσικουδιάς να ’ρχεσαι κάθε χρόνο,
γιατί γιατρεύγει τσι πληγές και παγουδιά τον πόνο

Σμίγουνε φίλοι μπιστικοί, λεβέντες, γλεντιστάδες,
βιολάτορες, τραγουδιστές, πιοτάδες, κουβαρντάδες.

Φωτο:A. Σμαραγδής "Τσικουδιά Κρήτης Πνεύμα" Εκδ. Δοκιμάκη

Τα κρασιά έχουν μπει στα βαρέλια και ο βρασμός έχει ολοκληρωθεί, το φθινόπωρο έχει μπει για τα καλά και οι σόμπες καπνίζουν στα χωριά της Παληανής. Το βρεγμένο χώμα μυρίζει παντού. Είναι οι μέρες με τα ρακοκάζανα, φθινοπωρινή πανάρχαια εργασία των χωριών μας που σήμερα παίρνει τη μορφή μιας όμορφης γιορτής με πηγαίο κέφι, καθώς η μυρωδιά του τσίπουρου γεμίζει τον αέρα ανεβάζοντας την καλή διάθεση. Κι αν μάλιστα συνοδεύεται από καλή παρέα, μεζέ και λύρα, το αποτέλεσμα είναι μοναδικό.
Ο όρος προήλθε από την τούρκικη ρίζα raki ή την αραβική arrak (οινόπνευμα από ρύζι) , άλλες παραλλαγές είναι Άρακα, Araki, Ariki.  Araq που σημαίνει ιδρώτα στα αραβικά,  μεταφορικά αναφέρεται στην συμπύκνωση που σχηματίζεται  με την απόσταξη της  ρακής  η οποία αναφέρεται και ως "Γάλα Λεόντων».Το 1989 η Τουρκία κατοχύρωσε την "ρακί" ως ονομασία προέλευσης, ενώ για την Κρήτη κατοχυρώθηκε ο όρος τσικουδιά. 
Η λέξη τσικουδιά προέρχεται από τα τσίκουδα, δηλαδή τα υπολείμματα της μουστοποίησης των σταφυλιών  ( τσίκουδα ή στράφυλα), φλούδες και κουκούτσια.   Ξεχωρίζει από όλα τα άλλα τσίπουρα διότι αποτελεί απόσταγμα μόνον από τα τσίκουδα, χωρίς την προσθήκη κανενός άλλου αρωματικού φυτού. 
 Ο  Διοσκουρίδης, τον 10 αι. μ.Χ., ήταν ο πρώτος που χρησιμοποίησε τον όρο άμβυξ, για να περιγράψει μια πρωτόγονη συσκευή απόσταξης βοτάνων για θεραπευτικούς λόγους.
Τα 1669  εκδίδεται οθωμανικό φιρμάνι για την φορολογία της ρακής καθώς οι Τούρκοι αναφέρουν ότι η ρακή είναι ο έταιρος “επιούσιος άρτος” των χριστιανών!
Ο θεσμός του ρακοκάζανου θεσμοθετήθηκε από τον Ελευθέριο Βενιζέλο γύρω στο 1920 όπου και δόθηκαν άδειες για τα ρακοκάζανα στους Κρητικούς αγρότες, προκειμένου να έχουν τη δυνατότητα παραγωγής τσικουδιάς από τα σταφύλια που παρήγαγαν.


Το καζάνι και η απόσταξη
Τα «καζανέματα», όπως λέγονται, γίνονται σε ειδικά διαμορφωμένους χώρους όπου περίοπτη θέση κατέχει φυσικά το καζάνι. Το καζάνι ποικίλει σε διαστάσεις αναλόγως την δυναμική απόσταξης του. Η διαδικασία όμως είναι πάντα η ίδια. Το καζάνι αποτελείται από 3 βασικά μέρη. Την βάση ή τσουκάλι, το καπάκι και ένα σωλήνα όπου μεταφέρεται ο ατμός.
Η τσικουδιά είναι ποτό μονής απόσταξης, σε αντίθεση με το ούζο και το τσίπουρο. Τα στράφυλα ή τσίκουδα φυλάσσονται για περίπου 40 μέρες σε βαρέλια όπου γίνεται η ζύμωση. Όταν έρθει η ώρα της παραγωγής της τσικουδιάς, τα στράφυλα μπαίνουν στο καζάνι μαζί με νερό. Από κάτω ανάβουν την φωτιά με ξύλα, όπου τα στράφυλα αρχίζουν να ψιλοβράζουν. Η φωτιά δεν πρέπει να ναι ούτε πολύ δυνατή ούτε χαλαρή. Η ένταση της είναι σημαντική ώστε να μην τσουδίστουν (καούν) τα στράφυλα και η τσικουδιά τσικνίσει., πάρει μια άσχημη μυρωδιά. Το καζάνι αρχίζει να βράζει, το οινόπνευμα που έχουν τα στράφυλλα λόγω των υψηλών σακχάρων εξατμίζεται. Ο ατμός κυκλοφορεί στο σωλήνα που ξεκινάει από το καζάνι. Εξωτερικά του σωλήνα κυκλοφορεί κρύο νερό που ψύχει και τελικά υγροποιεί τον ατμό που καταλήγει σ' ένα πήλινο (ή και όχι) κιούπι σταγόνα, σταγόνα και αποτελεί την «πρωτόρακη». Το σωστό είναι αυτή η «πρωτόρακη» να απομακρύνεται (οι παλιές νοικοκυρές την χρησιμοποιούσαν για εντριβές κλπ.), όπως και η «ουρά» γιατί περιέχουν μεγαλύτερο ποσοστό «ανωτέρων αλκοολών» (μεθυλική αλκοόλη) που δίνουν στο απόσταγμα την χαρακτηριστική «τσιμπιτή στο λαρύγγι» επίγευση.
Έτσι, με ιδιαίτερη υπομονή, συλλέγεται το δυνατό ποτό. Ο καζανάρης μετράει τους βαθμούς του αποστάγματος και αναλόγως προσθέτει νερό. 
για να ξεκαζανιάσει γραδάρει ο ίδιος τη ρακή με πρακτικό τρόπο. Στο ποτήρι βάνει ρακή, δυο τρία δάκτυλα, το σκεπάζει με την παλάμη του και το αναταράσσει δυνατά με τα δυο του χέρια· αν σχηματιστούν πολλές φυσαλίδες, πολλά ντοντίνια (χάντρες), η ποιότητα είναι καλή και σπιρτάδα, αν με το πέταγμα στη φωτιά βγάλει λαβουρδάνα (μεγάλη φλόγα).

Αγνή σπιρτάδα τσικουδιά που κάνει πολλές χάντρες,
πίνουν οι ερωτιάρηδες και μερακλήδες άντρες.

Κοσιτριώ γραδώ ρακή πίνω μα δε με πιάνει,
όμως στο κέφι για να ’ρθω μια σου ματιά με φτάνει.

Σαν πιεις ρακή απ’ το λουλά, ζεστή απ’ το καζάνι,
μεζέ να φας πατάτα οφτή, όσο κι αν πεις τα κάνει

Όταν οι βαθμοί του ποτού κατέβουν στο επιθυμητό επίπεδο, το καζάνι ολοκληρώνεται. Συνήθως το καζάνι κλείνει περίπου στους 18 βαθμούς . Τα οινοπνευματόμετρα έχουν δύο κλίμακες, εκείνη με τα «γράδα» που χρησιμοποιούν στην Κρήτη και εκείνη των οινοπνευματικών βαθμών με αντιστοιχία 1:2.5 (τσίκουδιά 22 γράδων = 55% vol).  Η τσικουδιά, σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία, πρέπει να έχει 37,5% αλκοόλη και η μέγιστη περιεκτικότητά της σε μεθανόλη να μην υπερβαίνει τα 8 γρμ. ανά λίτρο
Η νέα τσικουδιά σε αυτή την φάση είναι ιδιαίτερα δυνατή και στα παραδοσιακά καζάνια, όπου δεν υπάρχει το στάδιο της ψύξης, η ράκη βγαίνει σχεδόν καυτή. Γι αυτό μη δοκιμάσετε πέραν του δέοντος.

Το καζάνι σαν κοινωνικό φαινόμενο και γιορτή
Η παραγωγή της δεν θα μπορούσε παρά να κατέχει  σημαντική θέση στην αγροτική ζωή των Κρητικών. Η ρακή ή τσικουδιά συνοδεύει πάντα τις κοινωνικές εκδηλώσεις των Κρητικών. Είτε με παρέα είτε μοναχοί, οι Κρητικοί μοιράζονται πόνους και χαρές με το διάφανο, μυρωδάτο οινόπνευμα.
Τα γλέντια ακόμη και την ώρα της παραγωγής της τσικουδιάς στα ρακοκάζανα, είναι ονομαστά. Γύρω από τη "ρούμπα" (το σωληνάκι, απ΄ όπου βγαίνει η πρώτη ρακή), συγκεντρώνονται μέλη οικογενειών, παρέες, καλεσμένοι - φίλοι και γλεντάνε. 

Φρεσκοαποσταγμένη τσικουδιά ρέει άφθονη στα ποτήρια της παρέας που συμμετέχει στο γλέντι.

Χαρώ τη την παρέα μας, να 'τανε κι' άλλη τόση
μα υπάρχει μπόλικη ρακή μέχρι να ξημερώσει

Πίνετε,όλοι τσικουδιά μα αυτή είναι βλογημένη
μόνο να πίνετε αγνή και όχι νοθευμένη

Πότε την ήπια την ρακή αλήθεια δεν κατέχω
όμως ήτονε πολλά καλή, παράπονο δεν έχω


Η ρακή στην Κρήτη, είναι στην ουσία ένα εργαλείο "επικοινωνίας". 
Δεν υπάρχει νοικοκυριό στην Κρήτη, χωρίς ένα μπουκάλι ρακί ή τσικουδιά άμεσα διαθέσιμο κάθε στιγμή...
Μ΄ αυτήν ξεκινούν τα γλέντια και οι χαρές, υποδέχονται οι Κρητικοί τους επισκέπτες, μ΄ αυτήν χωρατεύουν στα καφενεία ή κάνουν τις σοβαρές τους κουβέντες.

Μόνο στο παραδοσιακό γυάλινο ρακοπότηρο μπορεί να δει ο ερωτευμένος την καλή του.

Πίνω ρακή και σε θωρώ στου ποτηριού τον πάτο
κι εσύ λες πως σε ξέχασα, ρόδο μου μυρωδάτο.


Το γυάλινο ρακοπότηρο αναδεικνύει το κρυστάλλινο περιεχόμενό του, είναι μικρό και δίνει τη χαρά του συχνού κεράσματος, του ήχου του τσουγκρίσματος, του αλλεπάλληλου ευχολογίου και προ παντός το μέτρο του πόσες ρακές ήπιαμε.

Χαίρεσαι μ’ ένα-δυό ρακές, βγάνεις ωραίους στίχους,
όμως περίσσα σα θα πιεις, θα κουτουλάς τσι τοίχους.



A. Σμαραγδής "Τσικουδιά Κρήτης Πνεύμα" Εκδ. Δοκιμάκη
Το τραπέζι στα ρακοκάζανα μπορεί θα κάνουν την εμφάνισή τους είτε ως μεζέδες είτε ως κυρίως πιάτο. Τα κάρβουνα και η χόβολη της φωτιάς του καζανιού φυσικά δίνουν την λύση είτε ως εστίες μαγειρέματος είτε ως θέρμανση.. εκτός της τσικουδιάς.
Και υπάρχουν φορές που μπερδεύεις τι σε πρωτοζαλίζει. Η τσικουδιά ή η γεύση του ψημένου φρούτου...

Για τον επισκέπτη που θα παραβρεθεί σε ρακοκάζανο, είναι μια μοναδική εμπειρία που σπάνια συναντά.
Και σίγουρα θα θυμάται, με ένα μπουκάλι τσικουδιά που θα πάρει μαζί του φεύγοντας, την κρητική παράδοση και φιλοξενία.Να την πιει να τη χαρεί χώρο που φιλοξενείται στο καζάνι του....τηρώντας βέβαια τις δέκα εντολές της τσικουδιάς:
η πρώτη φέρνει όρεξη, 
η δεύτερη υγεία, 
η τρίτη φέρνει τη χαρά, 
η τέταρτη ευτυχία, 
η πέμπτη τη συζήτηση,
η έκτη φλυαρία, 
η έβδομη τη συμπλοκή, 
η όγδοη αστυνομία, 
η ένατη το δικαστή και 
η δέκατη...κηδεία!  
  
πηγές
www.in.gr ,  www.cretan-nutrition.gr , www.patris.gr

Παρασκευή, 10 Αυγούστου 2012

7ο ΔΙΕΘΝΕΣ ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΓΛΥΠΤΙΚΗΣ - ΒΕΝΕΡΑΤΟ ΠΑΛΙΑΝΗΣ ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2012

Ολοκληρώνονται σήμερα 10/08/2012 στις 19:30 οι διεργασίες του 7ου Διεθνές Συμποσίου Γλυπτικής στο Βενεράτο του Δημοτικού Διαμερίσματος Παλιανής του Δήμου Ηρακλείου όπου οι γλύπτες θα παρουσιάσουν στο κοινό την δημιουργία των έργων τους.                                                
Παράλληλα, θα υπάρχει στο χώρο έκθεση με τοπικά προϊόντα και θα ακολουθήσει συναυλία με το Κρητικό συγκρότημα "Πετρίτες".
Στο φετινό Συμπόσιο συμμετέχουν οι γλύπτες:

Serban Dumitru Ρουμανία // Romania – “Centre for Agora”
Τερέντης Ιωάννης - Terentis Ioannis Κύπρος // Cyprus – «Η άλλη όψη»  -«The other view»
Γερολυμάτος Διονύσης - Gerolymatos Dionysis Πάτρα // Patras – Greece – «Η ιεροτελεστία της Άνοιξης» - «The ritual of Spring»
Δουζένη Χριστίνα - Douzeni Christina Αθήνα // Athens – Greece – «Αλληλεγγύη» - «Solidarity»
Γεωργαρίου Πέτρος - Georgariou Petros Αθήνα // Athens – Greece: «Η ελπίδα μέσα από την εγκατάλειψη» - «Hope through abandonment»
Παυλάκης Αντώνης - Pavlakis Antonis Χανιά // Chania – Greece – «Κρίση» - «Crisis»
Καψάλης Γεώργιος - Kapsalis Georgios Γέργερη // Gergeri – Greece - «Η μονόστηθη» - «The single breast woman»
Πιπεράκης Εμμανουήλ - Piperakis Emmanouil Ασίτες // Asites – Greece - «Ανώνυμος Χτίστης» - «Anonymous Builder»

Το Διεθνές Συμπόσιο Γλυπτικής στο Βενεράτο αποτελεί θεσμό που ξεκίνησε με πρωτοβουλία των τοπικών παραγόντων και κατοίκων της περιοχής (ιδιαίτερα του Πολιτιστικού Συλλόγου  Βενεράτου "Απόλλων ", του Συλλόγου Γυναικών Παλιανής " Άμπελος"  των τοπικών αρχών του πρώην Δήμου Παλιανής και τοπικών καλλιτεχνών με κορυφαία και σημαντικότερη τη συμμετοχή του καταξιωμένου γλύπτη Μανώλη Χαρκούτση, ενώ δεν πρέπει να παραλείψουμε την συμμετοχή των τοπικών χορηγών που πλαισιώνουν πάντα την εκδήλωση .
Χάρη σε όλους αυτούς ο θεσμός λειτούργησε με απόλυτη επιτυχία και  πλέον έχει καθιερωθεί ως το κορυφαίο πολιτιστικό γεγονός της περιοχής και όχι μόνο.
Φέτος την σκυτάλη διοργάνωσης του συμποσίου έχει αναλάβει ο Δήμος Ηρακλείου με συμμετοχές καλλιτεχνών απ' όλο τον κόσμο. Παράλληλα κατά την διάρκεια του Συμποσίου πραγματοποιήθηκε από τα ΚΔΑΠ  (Κέντρα Δημιουργικής Απασχόλησης Παιδιών) του Δήμου Ηρακλείου ''Συμπόσιο Παιδικής Έκφρασης'' όπου παιδιά συμμετείχαν σ' ένα πρωτότυπο παιχνίδι παιδικής καλλιτεχνικής έκφρασης , με θέατρο,κατασκευές,χορό, ζωγραφική και γλυπτική.
Μια διαφορετική παιδευτική προσέγγιση, μια πρωτοποριακή ιδέα μέσω του θεατρικού παιχνιδιού, της μουσικής, της κίνησης, τα παιδιά έπαιξαν,  εκφράστηκαν, προβληματίστηκαν,και συνέργησαν με υλικά μέσα σ’ ένα Διεθνές Συμπόσιο Γλυπτικής.
Τα ΚΔΑΠ (Κέντρα Δημιουργικής Απασχόλησης Παιδιών) είναι δημιουργία της Κοινωφελούς Επιχείρησης Δήμου Ηρακλείου, συγχρηματοδοτούμενα  από την Ευρωπαϊκή Ένωση και λειτουργούν με επιτυχία σε έξι σημεία του Δήμο Ηρακλείου και απασχολούν ειδικότητες που ασχολούνται με την δημιουργική εμψύχωση των παιδιών.


ΣΎΝΔΕΣΜΟΙ:
http://www.cretalive.gr/new/104397/civilization/Aulaia_sto_Sumposio_Gluptikis_sto_Benerato
http://www.creteplus.gr/news/culture/2012-07-31/symposio-koinonikis-ekfrasis-sto-benerato.html
http://www.neakriti.gr/?page=newsdetail&DocID=959608&srv=94
http://www.crete.gov.gr/index.php?option=com_eventlist&view=details&id=1228:l6---r&Itemid=597&lang=en

Κυριακή, 22 Ιουλίου 2012

«Βεγγέρα» στην «Άκρα» Βενεράτου


Εκδήλωση «Βεγγέρα» στην «Άκρα» Βενεράτου

Την Κυριακή 22 Ιουλίου στις 5.30 μ.μ.
Εκδήλωση «Βεγγέρα» στην «Άκρα» Βενεράτου
Από την περσινή «Βεγγέρα»

Μία ασυνήθιστη «Βεγγέρα» για μικρούς και μεγάλους, που θα περιλαμβάνει εικαστικού χαρακτήρα κατασκευές, βιβλιοπαρουσίαση, μουσική από εφήβους και νέους του χωριού, χορό, κρασί, τσικουδιά και μεζέδες, διοργανώνει την Κυριακή 22 Ιουλίου στις 5.30 μ.μ. ο πολιτιστικός σύλλογος Βενεράτου «Απόλλων».
Πρόκειται για μία καθιερωμένη εκδήλωση που γίνεται τα τελευταία χρόνια με πολύ μεγάλη επιτυχία, στη μαγευτική «Άκρα» του Βενεράτου, όπου δεσπόζουν τα βενετσιάνικα αρχοντικά σε μία εκπληκτικού φυσικού κάλλους θέα.
Καλλιτέχνες του Βενεράτου θα κάνουν μαθήματα γλυπτικής σε πηλό, ζωγραφικής, σφυρίλατου και γκράφιτι σε μικρούς και μεγάλους. Επίσης θα λειτουργήσει ειδικό περίπτερο παρουσίασης βιβλίων.


Το εκπληκτικό γλυπτό της Lyudmyla Misko που τοποθετείται στο πλαίσιο της εκδήλωσης του πολιτιστικού συλλόγου
Μόλις βραδιάσει έφηβοι και νέοι του χωριού θα πάρουν τις λύρες, τα μαντολίνα, τις κιθάρες και τις ασκομαντούρες τους για την έναρξη της μουσικής βραδιάς. Κι όπως είναι επόμενο όλοι θα χορέψουν στους ρυθμούς της παραδοσιακής, κρητικής μουσικής.
Ο πολιτιστικός σύλλογος Βενεράτου θα προσφέρει κρασί και τσικουδιά. Θα υπάρξουν και μεζέδες σε….συμβολική τιμή.
Στο πλαίσιο της εκδήλωσης ο πολιτιστικός σύλλογος τοποθετεί στο χώρο της «Άκρας» το θαυμάσιο γλυπτό με τίτλο «Η αρπαγή της Ευρώπης» της καθηγήτριας Γλυπτικής από την Ουκρανία Lyudmyla Misko. Το γλυπτό δημιουργήθηκε τον περασμένο Σεπτέμβριο  στο πλαίσιο του διεθνούς  συμποσίου Γλυπτικής που διοργάνωσε ο πολιτιστικός σύλλογος Βενεράτου «Απόλλων».

Cretalive.gr