ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ, ΕΚΚΛΗΣΙΕΣ ΚΑΙ ΞΩΚΛΗΣΙΑ

Σε κάθε γωνιά της περιοχής του δήμου Παλιανής, πάνω σε απόκρημνες κορφές, σε κοιλάδες και φαράγγια , σε πυκνοφυτεμένα αμπέλια και ελιές, μέσα σε βράχια και σπηλιές ο επισκέπτης θα ανακαλύψει την απόδειξη του έντονου θρησκευτικού συναισθήματος των κατοίκων του. Αρκετά ξωκλήσια και μοναστήρια , που αποτέλεσαν άλλοτε σημεία αναφοράς της πίστης των Κρητικών στις δύσκολες εποχές, υπάρχουν μέχρι και σήμερα.
Πολλά από αυτά γιορτάζουν ακόμα τουλάχιστον μια φορά το χρόνο. Εκεί οι πιστοί έχουν την ευκαιρία να συνευρεθούν στην φύση με καλό κρασί και μεζέδες
Θαυμάσιες εκκλησιές με εξαιρετικές τοιχογραφίες-εν μέρει από μαέστρους της βυζαντινής αγιογραφίας, καταδεικνύουν τη σπουδαιότητα αυτού του τόπου.


ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΒΕΝΕΡΑΤΟΥ

Μονή Αγίας Θεοτόκου

Μικρή μονή δίπλα στον ποταμό Απόλλωνα, στη διοικητική περιφέρεια του χωριού Βενεράτο.

Δεν είναι γνωστό το πότε χτίστηκε, αν ληφθεί όμως υπ' όψιν το ότι κατά το 1754 ήταν ήδη ετοιμόρροπη, θα πρέπει να υποθέσουμε ότι λειτουργούσε κατά τα τελευταία χρόνια της Ενετοκρατίας.
Η πρώτη αναφορά για τη Μονή Θεοτόκου προέρχεται από έγγραφο του τουρκικού αρχείου, το 1754. Κάτοικοι των χωριών Βενεράτο και Γαλένι υπέβαλαν αναφορά στις τουρκικές αρχές ζητώντας άδεια για την επισκευή των ναών της Θεοτόκου κοντά στο Βενεράτο και της Παναγίας στο Γαλένι.
«Επειδή ή πλησίον του χωρίον μας Βενεράτο της επαρχίας Τεμένους του Σαντζακίου Χάνδακος κειμένη εκκλησία της Αγίας Θεοτόκου, λόγω παρελεύσεως πολλοϋ χρόνου κατέστη ετοιμόρροπος καί ή είσοδος καί ή έξοδος εξ αυτής είναι επικίνδυνος καί επίφοβος καί θα ήδύνατο αυτη νά έπιδιορθωθή, ώς είχε πρότερον, ... αίτούμεθα τήν ύμετέραν υψηλήν εύσπλαχνίαν προς τόν ιερόν άχιτναμέν» κ.λπ.
Οι τουρκικές αρχές διέταξαν επιτόπια έρευνα και υπολογισμό των δαπανών επισκευής για τους δύο ναούς «των οποίων οι κάτοικοι άπιστοι ραγιάδες, οι κοτζαμπάσηδες οι γέροντες μοναχοί, ιερείς καί Ηγούμενοι έζήτησαν δι αιτήσεως των τήν επιδιόρθωσίν των, εξ αιτίας παρελεύσεως πολλοϋ χρόνου πλήρως καταστραφεισών εκκλησιών τούτων, εις βαθμόν νά μή δύνανται νά εκτελούνται εν αύταϊς αϊ σαθραί ίεροτελεστίαι των, καί επί τω δρω όπως έπανακτισθώσιν και άνακαινισθώσιν τά ετοιμόρροπα καί καταπεσόντα τμήματα των καί μή μεταβάλουν αϊ επιδιορθώσεις αύται τό άρχικόν αυτών σχήμα καί επιδιορθωθούν άνευ άνυψώσεως καί διευρύνσεως...». Η σαφής αναφορά του εγγράφου σε «γέροντες, μοναχούς, ιερείς και Ηγουμένους» αποδεικνύει οτι έναν αιώνα μετά την τουρκική κατάκτηση η μονή εξακολουθούσε να λειτουργεί, έστω και ετοιμόρροπη.
Η επιτόπια έρευνα που έγινε τον Οκτώβριο του 1754 απέδειξε ότι πράγματι οι δυό ναοί χρειάζονταν επισκευή. Μέτρησαν «δια του αρχιτεκτονικού πήχεως» τις εκκλησίες και διεπίστωσαν ότι η Αγία Θεοτόκος
«...είναι μήκους μέν δώδεκα πήχεων, πλάτους επτά πήχεων καί δεκαοκτώ δακτύλων καί ύψους οκτώ πήχεων. Έσημείωσαν δέ, ότι μία θύρα αυτής εις τό βόρειον μέρος καί τά παραθυρόφυλλα δύο παραθύρων καί εκ των εν αυτή δεκαέξι στασιδιών, τά πέντε χρήζουν άνακαινίσεως καί τά πέντε έπιδιορθώσεως. 'Η δέ στέγη αυτής, μήκους δώδεκα πήχεων καί πλάτους επτά πήχεων καί δεοκαοκτώ δακτύλων, δέον νά χρισθή εν μέρει δι' άμμοκονίας, νά ανακαινισθούν δέ οι καταστραφέντες κέραμοι. Νά κλείση ή κατά πλάτος της στέγης μικρά άψίς καί νά έπιχρισθή καί χαλικολογηθή ό τοίχος ταύτης...».
Το τουρκικό αρχείο όμως παρέχει και πληρέστερες ειδήσεις για τη Μονή Αγίας Θεοτόκου. Τον Ιούλιο του 1758 η Μονή εξακολουθούσε να είναι ετοιμόρροπος και...
«...διά τήν επιδιόρθωσίν της δέν έπαρκουν τά άφιερωθέντα αύτης ακίνητα ούτε καί άρκουν επίσης αϊ πρόσοδοι των ακινήτων διά τήν έπιδιόρθωσίν της...».
Από το σχετικό έγγραφο πληροφορούμαστε ότι η Μονή ανήκε στο Μητροπολίτη Κρήτης "Γεράσιμο υιό Γιάννη" ο οποίος την είχε αποκτήσει "δι' ανταλλαγής βακουφικών ακινήτων".
Πρόκειται για το Μητροπολίτη Γεράσιμο τον Λετίτζη τον από Μονεμβασία, που διετέλεσε Μητροπολίτης Κρήτης από το 1725 ως το 1756. Ο Γεράσιμος ήταν από το Βενεράτο και ήταν φυσικό να ενδιαφερθεί να αποκτήσει "δι' ανταλλαγής" ένα ιερό καθίδρυμα του τόπου καταγωγής του.
Δεν μου είναι γνωστή καμιά άλλη αναφορά όσον αφορά την εποχή που η Μονή Αγίας Θεοτόκου έγινε "βακουφικό κτήμα". Είναι πιθανόν να ανήκε στη Μονή Παλιανής, της οποίας η περι¬ουσία περιήλθε στην τουρκική κυριαρχία μετά την κατάκτηση της Κρήτης.
Ο Γεράσιμος Λετίτζης όμως εκχώρησε τη μονή στο διάδοχο του, τον Γεράσιμο τον τρίτο τον εκ Χίου (1756-1769). Και εκείνος, όταν είδε πως ήταν αδύνατο να επισκευασθεί με τα εισοδήματα της, αποφάσισε να την εκχωρήσει στη Μονή Επανωσήφη:
«άφιερώ ταύτην καί τά κατωτέρω περιγραφόμενα ακίνητα, ταύτης, δι' ειλικρινούς και οικιοθελούς προθέσεως καί αιωνίας άφιερώσεως, διά τους πτωχούς της εν τη επαρχία Μονοφατσίου κειμένης μονής Άγίον Γεωργίου Έπανωσήφη.
Λίγη ώρα μετά την αφιέρωση ο Μητροπολίτης μετάνιωσε και προσπάθησε να ακυρώσει τη δωρεά, χωρίς αποτέλεσμα όμως.
Τα περιουσιακά στοιχεία της μονής κατά το 1758 ήταν αξιόλογα. Στο Βενεράτο: Αμπέλι εκτάσεως επτά ντονουμίων Αγρός ποτιστικός τεσσάρων ντονουμίων.
και Αγροί, σε διάφορες τοποθεσίες, εκτάσεως 156 μουζουρίων. Στην Αυγενική, αγροί εκτάσεως 6 μουζουρίων 53. Από το 1758 λοιπόν η μονή ακολουθεί την πορεία της πλούσιας Μονής Αγ. Γεωργίου Επανωσήφη. Η σχέση αυτή διατηρήθηκε άτυπα μέχρι τις αρχές του 20ου αιώνα, οπότε παραχωρήθηκε άτυπα στη Μονή Παλιανής. Αργότερα τα 2/3 της περιουσίας στον Οργανισμό Διαχειρήσεως Εκκλησιαστικής περιουσίας. Σήμερα ακόμη και ο ναός έχει παραχωρηθεί στην Ενορία Βενεράτου.
Δεν είναι γνωστό το πότε επισκευάστηκε τελικά η Μονή. Οικοδομικές εργασίες έγιναν, πάντως, κατά το 1816, όπως μαρτυρεί επιγραφή που βρίσκεται σήμερα εντοιχισμένη πάνω από το υπέρθυρο της κυρίως εισόδου.
Από τη Μονή Αγίας Θεοτόκου προέρχεται παλαιό Ευαγγέλιο (έκδοσης του 1614 "εν ταις κλειναίς Βενετίαις") το οποίον περιέχει πλήθος πολυτίμων ενθυμίσεων, που δημοσιεύτηκαν από το Νικ. Σταυρινίδη.
Ο Σταυρινιδης είχε δει το Ευαγγέλιο αυτό στο ναό της Χρυσοπηγής, στη "Mεσκινιά" του Ηρακλείου, και έγραψε σχετικά:
«Τό Εύαγγέλιον αυτό ήρθε στην εκκλησία τής Χρυσοπηγής του λωβοχωρίου τής Μεσκηνιάς τοϋ Μ. Κάστρου από τήν Μονήν τής Άγιας Θεοτόκου "εις τόν Απόλλωνα". Αυτό με κάνει νά πιστεύω δτι κάποιος ιερομόναχος τής Μονής αυτής, είτε λεπρός είτε από ιδική του προαίρεση, ύπηρέτησε στην 'Εκκλησία της Χρυσοπηγής, οπού καί άφησε τό Ευαγγέλιο αυτό, ή ακόμη διότι τό πρόσφερε ή Μονή τής Άγιας Θεοτόκου πού εν τω μεταξύ εΐχε περιέλθει στην εξουσία τής Μονής Άγιου Γεωργίου Άπανωσήφη, στην εκκλησία τής Χρυσοπηγής. Πριν προχωρήσω στις ενθυμίσεις πού υπάρχουν από Ευαγγέλιο αυτό, θέλω νά πώ δυό λόγια γιά τή Μονή τής Παλιανής, στην αντίπερα δχθη του χειμάρου.
Στά παλιά χρόνια ήταν μιά ανεξάρτητη μονή. Πότε ιδρύθηκε, ποίοι ήταν οι Ηγούμενοι της, τά ακίνητα της καί τά αλλά σχετικά μέ τή μονή αυτή δυστυχώς δέν γνωρίζουμε επί του παρόντος...
...Σήμερα τό Μοναστήρι αυτό δεν υπάρχει, περιήλθε στην κατοχή τοϋ Εφεδρικού Ταμείου, ρήμαξαν τά κελλιά καί ή εκκλησία τής Θεοτόκου παραχωρήθηκε στην Κοινότητα Βενεράτου. Στή δεύτερη σελίδα τοϋ Ευαγγελίου αύτού υπάρχει ή ακόλουθη ένθύμιση, πολύ κακογραμμένη από άνθρωπο αγράμματο. Μεταφέροντας την στην ορθή γραφή, διαβάζει κανείς τά εξής: Θείον καί ιερόν Εύαγγέλιον τό όποιον εστί τής Αγίας Θεοτόκου εις τόν Απόλλωνα, τοϋ Άγιου Μεγαλομάρτυρος Γεωργίου τοϋ Άπανωσήφη καί όστις τό ξενώση νά....»
(Εφημ. "Πατρίς", φ. 3043,12-1-1957, σελ. 1).
Το Ευαγγέλιο της Θεοτόκου λοιπόν μεταφέρθηκε στη Χρυσοπηγή μετά το 1758, που η μονή αγοράστηκε απο την πλούσια Μονή Αγ. Γεωργίου Απανωσήφη.
Το Ευαγγέλιο όμως αυτό συνδέει τη Μονή Θεοτόκου με έναν λόγιο διδάσκαλο του 18ου αιώνα. Το Συνέσιο. Μια ένθύμιση αχρονολόγητη αναφέρει:
" Έτούτο υπάρχει τό θείον καί ιερόν Εύαγγέλιον του άγιου άρχιμανδρίτου Συνεσίου του Κρητός"

Άγιος Φανούριος
Παλαιός σπηλαιώδης ναός που ανακαινίστηκε πριν από το 1940. Βρίσκεται σε μια απόμερη περιοχή, στις όχθες του ποταμού Απόλλωνα, ανάμεσα στη Μονή Παλιανής και τη Μονή Αγίας Θεοτόκου.
Πολύ κοντά στο ναό υπάρχει πηγή με αρκετό νερό που παλιότερα χρησιμοποιούταν για την ύδρευση του χωριού Βενεράτο. Η τελευταία ανακαίνιση αποστέρησε το ναό από την παλιά γραφικότητα του, τότε που η οροφή ακουμπούσε στην κοιλότητα του βράχου.
Η αρχαιότερη μαρτυρία για την περιοχή του Αγίου Φανουρίου, προέρχεται από τουρκικό έγγραφο του 1673, λίγα μόλις χρόνια μετά την ολοκλήρωση της κατάληψης της Κρήτης. Τότε λειτουργούσαν υδρόμυλοι στην περιοχή αυτή και οι ιδιοκτήτες δυό μύλων διεκδικούσαν το νερό του ποταμού. Τελικά συμφώνησαν να διοχετεύονται εκ περιτροπής τα νερά και του ποταμού και της κρήνης του Αγ. Φανουρίου και στους δύο μύλους (Ή. Σταυρινίδη, Μεταφράσεις τουρκικών ιστορικών εγγράφων, τόμος Β' σελ. 148-149).
Οι καλόγριες της Παλιανής πιστεύουν ότι υπήρχε εκεί παλαιό ασκητήριο• πήγαιναν μάλιστα, παλαιότερα, συχνά για να θυμιάσουν το χώρο του ασκητή. Πάνω από την κρήνη υπήρχαν δύο δωμάτια και ένα μικρό πέτρινο κρεβάτι και με ωραίο κόκκινο ασβεστοκονίαμα. Τα κτήρια αυτά δεν υπάρχουν σήμερα. Όσο για το πρόσωπο του ερημίτη, η παράδοση θέλει ως ασκητή του ποταμού Απόλλωνα τον ίδιο τον Άγιο Φανούριο!
(Την παράδοση διηγήθηκε η Ηγουμένη της Μονής Παλιανής Θεοπίστη Σφακιανάκη. Και έχει πολύ μεγάλο ενδιαφέρον, ειδικά για τη λατρεία του Αγ. Φανουρίου στην Κρήτη, αυτή η παράδοση. Ένας στρατιωτικός Άγιος, που λατρεύεται για αιώνες τώρα στην Κρήτη, εμφανίζεται από την παράδοση ως ασκητής κοντά στη Μονή Παλιανής!
Η κρήνη της πηγής Αγ. Φανουρίου φωτογραφήθηκε από τον Ιταλό αρχαιολόγο Ο. G. Gerora, ο οποίος και διάβασε τη χρονολογία 1497 σ' αυτήν.
(φώτο: Η κρήνη του Αγίου Φανουρίου Gerola G. 1900 - 1902 )

Ο Άγιος Ιωάννης

Βρίσκεται εντός οικισμού του Βενεράτου .Χρονολογείται από την Β΄ Βυζαντινή περίοδο. Από τον παλαιό ναό σώζεται μόνο η πρόσοψη του.Θεωρείται ότι υπήρξε ο πρώτος ναός στο Βενεράτο. Eπιγραφή που έχει αναρτηθεί στο υπέρθυρο του ναού σε παλαιότερη αναστήλωση του το 1644 αναφέρει:

"Ούτος ώ ναός οίκος του Ιωάννου ο εκ του μαίσου εγερθείς μαίχρη ταύτης της πούλης.... κόπος και πόνος μώχθος τε και δια σωτηρίας ιερέως τε και υπερτήμου Ιωάννου του Χριστηανόπουλου +, ΑΧΜΔ΄ εν μήνι Μαίω.+."

Φωτο: Ο Άγιος Ιωάννης σε φωτογραφία του G. Gerola το 1900 και σήμερα (φώτο Μενος)

Ο Άγιος Γεώργιος

Δίκλιτη βασιλική εντός οικισμού του Βενεράτου 12ου -13ου αιώνα. Αποτέλεσε τον ενοριακό ναό του Βενεράτου εως το 1895.Το ένα κλίτος είναι αφιερωμένο στον Άγιο Γεώργιο και το άλλο στην Αγία Αικατερίνη. Παλαιότερα περιμετρικά του ναού υπήρχαν κελλιά καθώς και αποθήκες, τα οποία πέρα από τις ανάγκες του ναού λειτούργησαν και ως οι πρώτοι εκπαιδευτικοί πυρήνες για τα παιδιά του χωριού κατά την Τουρκοκρατία.Έξω από τον ναό πραγματοποιούνταν μέχρι το 1890 περίπου παζάρι. Εορτάζει του Αγίου Γεωργίου και στις 25 Νοεμβρίου της Αγίας Αικατερίνης.

Ναός Ευαγγελισμού της Θεοτόκου

Δίκλιτη βασιλική αφιερωμένη στον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου και στον Άγιο Αντώνιο. Χτίστηκε το 1895 , στην πλατεία "πλάτσα" του Βενεράτου, πάνω στα ερείπια παλιού νεκροταφείου. Η εκκλησία είναι συνδεμένη με την τελευταία απελευθερωτική κρητική επανάσταση του 1896 ενάντια στους Τούρκους. Σήμερα αποτελεί τον ενοριακό ναό του Βενεράτου. Εορτάζει στις 25 Μαρτίου Ευαγγελισμός της Θεοτόκου και στις 17 Ιανουαρίου Άγιος Αντώνιος.

Η Αγία Φωτεινή

Εκκλησία που αναστηλώθηκε την δεκαετία του 1950, πάνω στα ερείπια
παλαιότερου ναού. Βρίσκεται δίπλα στο Δημοτικό σχολείο Βενεράτου.

Στον προαύλιο χώρο του ναού δεπόζει η προτομή του Τζαγκαραντώνη.
Εορτάζει στις 26 Φεβρουαρίου και την Κυριακή της Σαμαρείτιδος.

Η Κυρία των Αγγέλων

Νεώτερος ναός που χτίστηκε το 1932. Βρίσκεται στην περιοχή της "Άκρας" στο Βενεράτο και εορτάζει στις 21 Νοεμβρίου.

Εξωκλήσια

Στην περιοχή του Βενεράτου υπάρχει μεγάλος αριθμός από εξωκλήσια νεώτερα και παλιότερα. Εκτός από αυτά που παραθέτονται παρακάτω είναι ο Προφήτης Ηλίας ΒΑ του χωριού, ο Αγιος Ιωάννης στην είσοδο του χωριού, ο Αγιος Στυλιανός,ο Άγιος Σπυρίδωνας Ο Αγιος Γεώργιος στο Σινάπι κ.α
Επίσης γύρω από το μοναστήρι της Παλιανής βρίσκονται αρκετές εκκλησίες όπως ο Άγιος Νεκτάριος, η Παναγία η Οκτώρισσα, οι Αγίοι Απόστολοι κ.α

Αγιος Νικόλαος και Άγιος Αντώνιος ( Οικισμός Απόλλωνα )

Περιφέρεια Αυγενικής

Μονή Εσταυρωμένου στα Βλαχιανά

Μικρή μονή στην περιφέρεια του χωριού Αυγενική Μαλεβιζίου, κοντά στον οικισμό Βλαχιανά.
Ελάχιστα πράγματα θυμίζουν σήμερα το παλιό μοναστήρι που χρονολογείται από την εποχή της Ενετοκρατίας, όπως δείχνουν τα σωζόμενα ερείπια νοτίως του ναού. Διατηρείται μόνον ο νότιος τοίχος ενός μεγάλου κτηρίου με ένα κυκλικό παράθυρο. Για την οικοδόμηση του έχουν χρησιμοποιηθεί πωρόλιθοι που προφανώς έχουν μεταφερθεί από άλλη περιοχή. Ο ναός είναι μονόκλιτη βασιλική αφιερωμένη στην Ύψωση του Τιμίου Σταυρού και γιορτάζει στις 14 Σεπτεμβρίου.
Όπως μαρτυρούν οι κάτοικοι της περιοχής, πριν από μερικές δεκαετίες υπήρχαν και άλλα κτίσματα, που κατεδαφίστηκαν από τη μπουλντόζα κατά τη διάνοιξη του δρόμου και τη "διαμόρφωση" του χώρου. Πιο συγκεκριμένα, υπήρχε ληνός (πατητήρι), ένα κτήριο που θύμιζε ελαιοτριβείο, και αρκετά τμήματα από τη θεμελίωση κελλιών.
Η παλαιότερη ιστορία του μονυδρίου είναι άγνωστη. Ίσως διετέλεσε εξάρτημα άλλης μεγαλύτερης μονής.
Η τοπική παράδοση αναφέρει ότι παλαιότερα σχετιζόταν με τη Μονή Βροντησίου, πληροφορία όμως που δεν επιβεβαιώνεται από τα υπάρχοντα στοιχεία, ούτε και από το κτηματολόγιο του Βροντησίου που γράφτηκε το 1918-19.
Ο ναός του Σταυρωμένου βρισκόταν σε κακή κατάσταση έναν αιώνα μετά την τουρκική κατάκτηση. Στην άδεια που παραχώρησαν οι τουρκικές αρχές για την επισκευή εκκλησιών στην επαρχία Μαλεβιζίου, αναφέρεται και η Εκκλησία Εσταυρωμένος, χωρίς να προσδιορίζεται πού ακριβώς βρίσκεται αυτή η εκκλησία. Πιστεύουμε πως πρόκειται για το Μονύδριο του Σταυρωμενου, αφού αναφέρεται μαζί με το ναό του Αγίου Γεωργίου της Αυγενικής.
Η άδεια προέβλεπε:
«Νά επιδιορθωθούν ή θύρα και τά δύο παράθυρα της
Εκκλησίας Εσταυρωμένος μήκους 14, πλάτους 7 και ύψους 8
πήχεων. Να ανακαινισθούν τα θυρόφυλλα καί παραθυρόφυλλα
και τά είκοσι στασίδια της. Να επιδιορθώθη τό ξύλινον τέμπλον
της και ή στέγη της, Νά επιχρισθούν μέ άσβεστον οι εξωτερικοί
τοίχοι της. Άπαιτηθησομενα υλικά: Κεραμίδια 1000.
Κεραμοκονία όκαδ. 50. "Ασβεστος φορτ. 30. "Αμμος φορτ. 15.
Σανίδες βενετικά 50. Καδρόνια 50. Καρφιά διάφορα 1500.
Εργατικά κτιστών ημερομίσθια 150. Εργατών 15. Ξυλουργών
20».
(Ν. Σταυρινίδη, Μεταφράσεις Δ' σελ. 292).
Από τα έγγραφα της Δημογεροντίας Ηρακλείου προκύπτει ότι γύρω στα 1870 το μοναστήρι ήταν εγκαταλελειμμένο και τα κτήματα του ενοικιάζονταν σε ιδιώτες. Από την προκήρυξη δημοπρασίας για την ενοικίαση των κτημάτων (18 Σεπτεμβρίου 1869) πληροφορούμαστε ότι διέθετε αγρούς εκτάσεως 94 μουζουρίων που περιείχαν 93 ελαιόδεντρα. Το Σεπτέμβριο του 1869 τα κτήματα αυτά νοικιάστηκαν έναντι 5.500 γροσιών στον Δημήτριο Πατεδάκη κάτοικο Αυγενικής.
Το 1872 έλαβε χώρα διένεξη ανάμεσα στους ενοικιαστές του μονυδρίου και κατοίκους του οικισμού Βλαχιανά με αφορμή έναν αγροτικό δρόμο που περνούσε μέσα από τα κτήματα του Σταυρωμένου.
Εκείνα τα χρόνια φαίνεται πως γράφτηκε ο επίλογος για το παλιό μοναστήρι της Αυγενικής. Τα κτήρια υπήρχαν ακόμη και, πολύ πιθανόν, διατηρείτο σε καλή κατάσταση το μεγάλο, που σήμερα υπάρχει μόνον ο νότιος τοίχος του με το κυκλικό παράθυρο

Ο Μιχαήλ Αρχάγγελος

Βρίσκεται σε απόσταση 2 χιλιομέτρων δυτικά της Αυγενικής κοντά στον οικισμό Βλαχιανά και σε υψόμετρο 350 μέτρα . Σύμφωνα με τις ελάχιστες μαρτυρίες των αρχαιολόγων και τις ανεπίσημες πληροφορίες , λέγεται ότι ο ναός είναι κτίσμα του 15ου αιώνα, πιθανόν να υπήρχε παλαιότερα μονή που υπαγόταν στη ιερά μονή της Παλιανής. Οι εργασίες που έγιναν το 1991-1992 από την αρχαιολογική υπηρεσία έδειξαν ότι κάτω από το ναό υπάρχουν σημάδια από φωτιά ,καμένες πέτρες και υπολείμματα κτιρίων. Νοτιοδυτικά του ναού βρέθηκαν σπασμένα ίχνη κεραμικών. Ίσως εκεί να ήταν η αποθήκη του μοναστηριού. Περίπου 10 μέτρα βορειοδυτικά του ναού υπάρχει μια μικρή πετρόχτιστη πηγή νερού με επιγραφή του 1447 . Δίπλα ακριβώς από την πηγή υπήρχαν 2 γούρνες και δεξιότερα από αυτές μια πέτρινη δεξαμενή, που το καλοκαίρι του 1926 την κατέστρεψαν για να φτιάξουν το δρόμο για τους κατοίκους της Αυγενικής.
Ο πρώτος ναός του μοναστηριού κατά την παράδοση κατασκευάστηκε τη Β΄ βυζαντινή περίοδο επί Νικηφόρου Φωκά και ήταν αφιερωμένος στην Παναγία. Αργότερα καταστράφηκε γι αυτό οι αναχωρητές του μοναστηριού έκτισαν νέα εκκλησία αφιερωμένη στο Άγιο Πνεύμα. Αυτό συνέβη κατά την πρώιμη βενετική περίοδο. Αργότερα το 1448 με δαπάνη του ιερέα Μιχαήλ Μαρμαρά προστέθηκε δεύτερο κλίτος αφιερωμένο στις άνω δυνάμεις στους ταξιάρχες Μιχαήλ και Γαβριήλ. Στον ιερό ναό σήμερα διατηρούνται ελάχιστα κομμάτια από τις τοιχογραφίες τα οποία μπορούν να μελετηθούν μετά δυσκολίας.

Ναός Κοιμήσεως της Θεοτόκου

Ναός πιθανόν του 13ου - 14ου αιώνα στην είσοδο του χωριού της Αυγενικής. Σήμερα έχει ανακαινισθεί.
Είναι αφιερωμένος στην Κοίμηση της Θεοτόκου.





Ο Αγιος Γεώργιος

Μεγαλοπρεπής σύγχρονος ναός . Αποτελεί τον ενοριακό ναό της Αυγενικής .








Εξωκλήσια

Στην περιφέρεια Αυγενικής αναφέρονται 13 ξωκλήσια μεταξύ άλλων είναι: η Αγία Τριάδα, ο Άγιος Ρωμανός, η Αγία Μαρίνα, ο Άγιος Νεκτάριος κ.α

Περιφέρεια Κερασσίων

Ναός Ζωοδόχου Πηγής

Τρίκλιτη βασιλική του 19ου αιώνα, σήμερα ο ενοριακός ναός των Κερασσίων
"Ο ναός σου Θεοτόκε ανεδείχθη παράδεισος, ως ποταμούς αειζώους αναβλύζων ιάματα ώ προσερχόμενοι πιστώς, ως Ζωοδόχου εκ Πηγής, ρώσιν αντλούμεν, και ζωήν την αιώνιον, πρεσβεύεις γαρ συ τω εκ σου τεχθέντι, Σωτήρι Χριστώ, σωθήναι τας ψυχάς ημών."
Ο Ναός της Zωοδόχου Πηγής εορτάζει την Παρασκευή της Διακαινησίμου, δηλαδή την εβδομάδα που ακολουθεί αμέσως μετά το Πάσχα.
Άγιος Γεώργιος

Ναός πιθανόν του 14ου αιώνα με ενδιαφέροντα γλυπτά
Σε έγγραφο του 1745 περιγράφονται οι αναγκαίες επισκευές για την εκκλησία του Αγίου Γεωργίου, καθώς και τα υλικά που θα απαιτηθούν.Ξαναχτίστηκε το 1914 μετά από καταστροφές που είχε υποστεί.

Παναγία η Φανερωμένη

Σε ένα τοπίο ιδιαίτερου φυσικού κάλλους βρίσκεται η παλιά εκκλησία, της Παναγίας της Φανερωμένης . Εορτάζει στις 23 Αυγούστου


Εξωκλήσι του Αγίου Σίλα,
Πρόκειται για παλιά ερειπωμένη σήμερα εκκλησία των πρώτων Χριστιανικών χρόνων.



Περιφέρεια Σίβας

Ναός Αγίας Παρασκευής


Μονόχωρος ναός με τρούλο στη Σίβα.

Ο ναός είναι βυζαντινού ρυθμού και οι τοιχογραφίες χρονολογούνται στο πρώτο μισό του 14ου αιώνα.

Σώζονται σπαράγματα παλαιότερου στρώματος.

Σήμερα έχει ανακαινιστεί. Στον προαύλιο χώρο του βρίσκεται κρήνη που έχει ανακηρυχθεί διατηρητέα.

Αλλες εκκλησίες
Στη Σίβα βρίσκονται και οι εκκλησίες του Αγίου Γεωργίου που έχει ένα σπανιότατο ξυλόγλυπτο τέμπλο, της Παναγίας , του Αγ. Ιωάννου και του Αγ. Γεωργίου του Λειβαδιώτη.



ΠΗΓΕΣ

1. ΒΟΛΑΝΑΚΗΣ Ι., "Τα παλαιοχριστιανικά μνημεία της Κρήτης", Κρητικά Χρονικά, 27 (1987), 235-261
2. N.ΨΙΛΑΚΗΣ Μοναστήρια και Ερημητήρια της Κρήτης, ΚΑΡΜΑΝΩΡ 1993
3. www.explore-crete.gr
4. Menos dpgr ( Φωτο)
5. Ι. Γρατσέας Δήμος Παλιανής 2000

ΤΑ ΑΛΛΑ ΧΩΡΙΑ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΠΑΛΙΑΝΗΣ

Στο όμορφα αυλακωμένο ανάγλυφο γύρω από το ιερό Μοναστήρι της Παλιανής,με τις ήπιες εξάρσεις και τις αρκετές απλωσιές,στα όρια των επαρχιών Τεμένους και Μαλεβιζίου ξεδιπλώνεται αρμονικά ο ομώνυμος δήμος της Παλιανής. Ολόγυρα φωλιάζουν, άλλοτε ισορροπώντας στην κόψη των φαραγγιών και άλλοτε αναρριχημένα στους γύρω λόφους, ένα τσούρμο χωριά που χαράζουν τη δική τους πορεία στο χρόνο και γράφουν με τον καθημερινό μόχθο τους τη δική τους σελίδα στην ιστορία του τόπου. Τριγύρω τα βουνά, γυμνά από δένδρα, προσδίδουν μια άγρια ομορφιά στο τοπίο. Πιο χαμηλά οι τριγύρω γυλόλοφοι κατάφυτοι από αμπέλια και ελιές παρουσιάζουν μια παράξενη πανδαισία των πιο χαρούμενων χρωμάτων που θα μπορούσε να συλλάβει η φαντασία. Χαμηλότερα, όσο φτάνει το μάτι, μπορούμε να δούμε ένα ήρεμο ποταμάκι που κελαρύζει μέσα στην κοιλάδα και κάπου κάπου ξεπροβάλλει μέσα από τα ποικιλόχρωμα φυλλώματα… Κάθε στροφή κι άλλη εικόνα, κάθε βραδιά κι άλλος ουρανός, κάθε κορφή κι άλλο φως, κάθε πλαγιά κι άλλο ξαλάφρωμα της ψυχής... Οι κοινότητες του δήμου Παλιανής, αποτελούσαν μέχρι πριν λίγα χρόνια, όταν η σταφίδα ήταν στο απόγειο της δόξας της, από τις πιο ανεπτυγμένες οικονομικά και κοινωνικά περιοχές στην Κρήτη.Η γεωγραφική θέση, τα κοινά ήθη και έθιμα, η ιστορικότητα της περιοχής, η συμμετοχή στους εθνικοαπελευθερωτικούς αγώνες του τόπου και οι κοινές αξίες σηματοδοτούν την ιδιαιτερότητα της.

Σε τούτο τον τόπο, τον σμιλεμένο από τα στοιχεία της φύσης και δουλεμένο στο αμόνι του χρόνου, θα εστιάσουμε στη συνέχεια ην περιήγηση μας
Περιηγήσεις, διαδρομές στη φύση και την ιστορία, σ' έναν τόπο που παλεύει να διατηρήσει αυθεντικές τις μνήμες του και την ψυχή του ατόφια, κόντρα στις προκλήσεις των καιρών και τη φθορά του χρόνου...

.

 ΑΥΓΕΝΙΚΗ

Η Αυγενική είναι χωριό της επαρχίας Μαλεβιζίου με 804 κατοίκους (το 2001) και αποτελεί τοπικό διαμέρισμα του Δήμου Παλιανής του νομού Ηρακλείου. Είναι κτισμένο κτισμένο στο λόφο Κεφάλα σε υψόμετρο 310μ. στο 20 χλμ της αρτηρίας προς Μεσαρά. Βρίσκεται σε πανοραμική θέση και ο τόπος είναι κατάφυτος από αμπελώνες. Παράγονται σταφίδες και ελαιόλαδο. και συναποτελείται από τους οικισμούς :
Αυγενική με 804 κατοίκους και τα Βλαχιανά με  8.

Ιστορικά στοιχεία
Το χωριό αναφέρεται στις ενετικές απογραφές ως Evgeniki. Το εξελληνισμένο όνομα που είχε κατά την περίοδο της Ενετοκρατίας μπορεί να αποδοθεί ως Ευγενική, δηλαδή τόπος όπου κατοικούσαν ευγενείς. Στην απογραφή του Καστροφύλακα το βρίσκουμε Evienichi με 205 κατοίκους[1]το 1583. Με το όνομα Evienichi αναφέρεται και σε άλλους καταλόγους των χωριών της Κρήτης, στον Μπαρότσι το 1577 και στον Basilicata το 1630.1  Στην τούρκικη απογραφή του 1671 αναφέρεται Avgeniki ε 76 χαράτσα ,στην Αιγυπτιακή απογραφή του 1834 με 34 χριστιανικές και 9 τούρκικες οικογένειες και το 1881 αναφέρεται Αυγενική στο δήμο Αγίου Μύρωνος με 339 χριστιανούς και 10 Τούρκους. Το 1920 αναφέρεται Ευγενική ,έδρα ομώνυμης κοινότητας με 620 κατοίκους.Το 1928 έγινε Αυγενική με 666 κατοίκους,το 1940 με 825, το 1951με 907 και το 1981 με 707.  Στην Αυγενική βρίσκεται και ο ιστορημένος ναός της Παναγίας του 12ου - 13ου αιώνα 2
Από το 1978 λειτουργεί Πολιτιστικός Σύλλογος Νέων ο οποίος ιδρύθηκε  με σκοπό την ανάπτυξη του μορφωτικού και πολιτιστικού επιπέδου των κατοίκων, τη διάσωση, συγκέντρωση και προβολή των πλούσιων λαογραφικών στοιχείων του τόπου, καθώς και την καλλιέργεια της συλλογικότητας και την ανάπτυξη συνεργασίας με άλλους Συλλόγους και Φορείς που έχουν τους ίδιους στόχους. Στο ενεργητικό του Συλλόγου αναφέρονται 16 θεατρικές παραστάσεις, εκμάθηση παραδοσιακών χορών και οργάνων, βυζαντινής μουσικής, αγιογραφίας, αναπαλαίωση κρητικού παραδοσιακού σπιτιού, εκθέσεις βιβλίου, φωτογραφίας, κεραμικών, αθλητικές εκδηλώσεις, κρητικά γλέντια, εκδόσεις ημερολογίων και διμηνιαίας εφημερίδας με τα τοπικά νέα της περιοχής κ.α.
Εικ. 1  Ο Άγιος Γεώργιος  Αυγενικής   Εικ.2 Πετρόχτιστο γεφύρι στη θέση Καμάρα Εικ 3 Ι.Ναός Παναγίας 12 -13ου αιώνα

ΒΛΑΧΙΑΝΑ

Παλιός οικισμός, ο οποίος βρίσκεται σε πανοραμική θέση νοτιοδυτικά της Αυγενικής. Η πλεονεκτική του θέση έχει προσελκύσει επενδυτές, οι οποίοι αξιοποιούν και μετατρέπουν τα παλαιά κτίσματα του οικισμού σε παραδοσιακούς ξενώνες. Σε κοντινή απόσταση από τον οικισμό βρίσκονται ο ναός του Μιχαήλ Αρχαγγέλου με βυζαντινές αγιογραφίες, ο Σταυρωμένος και το Καβούσι (πέτρινη παραδοσιακή βρύση).

ΠΗΓΕΣ
1. Καστροφύλακας, Κ 102, 1583
2. Ι. Γρατσέας Δήμος Παλιανής 2002
3. http://www.explore-crete.gr/

 ΚΕΡΑΣΙΑ 

Χωριό του δήμου Παλιανής, στην επαρχία Μαλεβιζίου σε υψόμετρο 340 μ. και σε απόσταση 19 χιλ. απο το Ηράκλειο, έχει πληθυσμό 366 άτομα (απογρ. 2001). Αποτελείται απο τους οικισμούς Κεράσια (πληθ.243) και Νέο Βενεράτο (πληθ.123). Είναι χτισμένο στις πλαγιές του λόφου "Χαλέπα" στην Ανατολική του πλευρά. Έχει θέα τον Κερασανό κάμπο, τα Λασιθιώτικά βουνά, την ιστορική Ιερά Μονή Παλιανής και το λόφο "Κάστελλος", που στην κορφή του δεσπόζει το εκκλησάκι του Αγίου Παντελεήμωνα. Απο το κάτω μέρος του χωριού διέρχεται η νέα εθνική οδός Ηρακλείου-Μεσσαράς.

Ιστορικές μαρτυρίες

Η παλαιότερη αναφορά του οικισμού εντοπίζεται στη βενετική περίοδο το 13ο αιώνα (Basilicata ) . Από τα πρώτα χρόνια της οθωμανικής κυριαρχίας το χωριό είχε μικτό πληθυσμό χριστιανών ορθοδόξων και μουσουλμάνων. Στην απογραφή του 1670 καταγράφονται χριστιανικοί και μουσουλμανικοί κλήροι στο χωριό. Σε καταχώριση του έτους 1669 αναφέρεται το χωριό ως τιμάριο(Καραντζίκου-Φωτεινού, Ιεροδικείο, 349, Σταυρινίδης, Μεταφράσεις, Α', 315-316). Κατά την ίδια περίοδο μάλιστα υπάρχουν ενδείξεις εξισλαμισμών στο χωριό. Σε γαμήλιο συμβόλαιο του έτους 1671 που καταχωρίστηκε στο κατάστιχο του καδή του Χάνδακα καταγράφεται γάμος μεταξύ χριστιανής κατοίκου του χωριού και πιθανότατα εξισλαμισμένου χριστιανού (Καραντζίκου-Φωτεινού, Ιεροδικείο, 54). Σύμφωνα με την καταγραφή των δημευθέντων περιουσιών από το οθωμανικό κράτος, κατά το έτος 1827, από τους χριστιανούς κατοίκους στο χωριό αναφέρονται: 11 φυγάδες (10 άντρες και 1 γυναίκα), 12 νεκροί (10 άντρες και 2 γυναίκες), ενώ δεν διευκρινίζονται 3 περιπτώσεις (άντρες). Συνολικά δημεύτηκαν 26 περιουσίες από τις οποίες επιστράφηκαν οι 15, ενώ παρέμειναν δημευμένες οι υπόλοιπες 11 (Δημητριάδης-Δασκάλου, Κώδικας, 319, 329). Ο Scott, το 1834, αναφέρει ότι η εκκλησία του χωριού ήταν κατεστραμμένη και τα σπίτια χωρίς στέγες. Περιγράφει το χωριό ως χτισμένο στο χείλος δασωμένου φαραγγιού με συκιές, ροδιές, αμυγδαλιές και άλλα καρποφόρα, καθώς και βελανιδιές και πλατάνους (Rochfort Scott, 1834). Στα τέλη του 19ου αιώνα το χωριό κατοικούνταν κυρίως από χριστιανούς ορθόδοξους. 1

Περιηγηση
Βόρεια της Αυγενικής βρίσκεται ο οικισμός Κεράσα. Προβάλει ανάμεσα στους ελαιώνες και αμπελώνες, με φόντο τον «Κόκκινο Δέτη» δυτικά.
Οι κεραμοσκεπείς αρχοντικές κατοικίες δίνουν ένα ιδιαίτερο χρώμα στην περιοχή. Ο οικισμός είναι κτισμένος αμφιθεατρικά κάτω από το λόφο Κερασανό Κυπαρίσσι σε υψ 340μ
Στο χωριό βρίσκεται ο ναός του αγίου Γεωργίου με ενδιαφέροντα γλυπτά. Στη βόρεια πλευρά του χωριού βρίσκεται η μεγάλη εκκλησία της Ζωοδόχου Πηγής. Το αναπαλαιωμένο κτήριο του τέως Δημοτικού Σχολείου, φιλοξενεί στον περίβολο του τον τάφο του Καπετάν Χαραλάμπου Βλαχάκη που έδρασε εναντίον των Οθωμανών στην επανάσταση του 1866
. Βορειοδυτικά του χωριού, στη θέση φαράγγι βρίσκεται το ερημικό εκκλησάκι της «Παναγίας Φανερωμένης». Ο χώρος χαρακτηρίζεται από τα μεγάλα πλατάνια και είναι διαμορφωμένος και κατάλληλος για αναψυχή. Εκεί δίπλα, πάνω σε κουσκουρόβραχο, βλέπουμε λαξευμένο ένα γλυπτό, δημιούργημα τοπικού καλλιτέχνη.
Βόρεια των Κερασίων υπάρχει φαράγγι μήκους δύο χιλιομέτρων μέσα από το οποίο διέρχεται το Ευρωπαϊκό Ορειβατικό μονοπάτι Ε4. Κύριο χαρακτηριστικό του είναι οι πολλές εναλλαγές του φυσικού τοπίου. Συγκεκριμένα στο φαράγγι κυριαρχούν τα απότομα ψηλά πρανή, που σε ορισμένες περιπτώσεις φτάνουν τα 150 μ. με ελάχιστο πλάτος 3 μ.. Η όλη έκταση έχει σχήμα επίμηκες με κατεύθυνση Βόρεια και κλίσεις από 0 % μέχρι αρνητικές.


Πηγές
1. Ψηφιακή Κρήτη, Αρχαιολογικός ΄Ατλαντας Κρήτης , Ινστιτούτο Μεσογειακών Σπουδών, ΙΤΕ
2.http://www.explore-crete.gr/

ΣΙΒΑ 

Η Σίβα είναι χωριό και ομώνυμο Δημοτικό διαμέρισμα στην επαρχία Μαλεβιζίου με 264 κατοίκους το 2001 . Υπάγεται στο Δήμο Παλιανής με 280 μέτρα υψόμετρο και απέχει 18,2 χλμ. από την κεντρική οδική αρτηρίας προς Τυμπάκι. Οι κάτοικοι ασχολούνται κυρίως από την αμπελοκαλλιέργεια και την ελαιοκομία. Ιεροί ναοί είναι: Αγ. Γεώργιος, εντός του χωριού και της Παναγίας , της Αγ. Παρασκευής , του Αγ. Ιωάννου και του Αγ. Γεωργίου του Λειβαδιώτη.

Ιστορικές μαρτυρίες

Η ετυμολογία του ονόματος έχει υποστηριχθεί από τον P. Faure, ότι προέρχεται από την παραφθορά της λέξης Θήβα ή Βοίβα, ονόματα που συναντώνται στην αρχαία Κρήτη.

Η παλαιότερη αναφορά του οικισμού εντοπίζεται στη βενετική περίοδο. Το 1583 αναφέρεται Siva με 312 κατ. (Καστροφύλακας, Κ 102). Κατά την οθωμανική περίοδο, η Σίβα κατοικούνταν από χριστιανούς ορθόδοξους και μουσουλμάνους. Σε καταχώριση του έτους 1662 στο κατάστιχο του καδή του Χάνδακα καταγράφεται γάμος μεταξύ χριστιανής κατοίκου του χωριού με μουσουλμάνο (Σταυρινίδης, Μεταφράσεις, Α', 136-137). Στην απογραφή του 1670 καταγράφονται χριστιανικοί και μουσουλμανικοί κλήροι στο χωριό. Σε καταχώριση του έτους 1696 καταγράφεται η πώληση ακίνητης περιουσίας στο χωριό από μουσουλμάνα ιδιοκτήτρια κάτοικο του χωριού προς χριστιανό αγοραστή επίσης κάτοικο του χωριού. Στην ίδια καταχώριση μαρτυρείται και άλλος μουσουλμάνος ιδιοκτήτης γης στο χωριό (Σταυρινίδης, Μεταφράσεις, Γ', 198). Σύμφωνα με την καταγραφή των δημευθέντων περιουσιών από το οθωμανικό κράτος, κατά το έτος 1827, από τους χριστιανούς κατοίκους στο χωριό αναφέρονται: 16 φυγάδες (14 άντρες και 2 γυναίκες), 9 νεκροί (8 άντρες και 1 γυναίκα), ενώ δεν διευκρινίζονται 5 περιπτώσεις (άνδρες). Συνολικά δημεύτηκαν 30 περιουσίες από τις οποίες επιστράφηκαν οι 4, ενώ παρέμειναν δημευμένες οι υπόλοιπες 26 (Δημητριάδης-Δασκάλου, Κώδικας, 319, 329). Ο Pashley, το 1834, χαρακτηρίζει το χωριό ως ερειπωμένο έχοντας μόνο δέκα σπίτια (Pashley, Ταξίδια, Α΄, 189). Στα τέλη του 19ου αιώνα το χωριό κατοικούνταν σχεδόν αποκλειστικά από χριστιανούς ορθόδοξους.

Περιήγηση

Ο οικισμός της Σίβας εκτείνεται αριστερά μας και πάνω στον οδικό άξονα σε υψ. 280μ. Ένα πλακόστρωτο δρομάκι μας οδηγεί στις παραδοσιακές συνοικίες του. Εδώ θα συναντήσουμε ημιαστικές οικίες και αρχοντικά αγροτικού χαρακτήρα των τελευταίων αιώνων με καμαρωτά θυρώματα και ανάγλυφη κόσμηση.
Δυτικά του χωριού βλέπουμε να ορθώνεται η οροσειρά του Ψηλορείτη, με την επιβλητική κορυφή Κουδούνι.
Μια πανέμορφη ρεματιά με πολύχρωμη φύση, πλαγιάζει στη δυτική πλευρά του χωριού. Τη ρεματιά διαρρέει ο ποταμός «Διακονιάρης».

Στην είσοδο του χωριού, βλέπουμε δεξιά το βυζαντινό τοιχογραφημένο εκκλησάκι της Αγίας Παρασκευής που εορτάζει στις 26 Ιουλίου.

Μαζί με το παρακείμενο διατηρητέο και συντηρημένο μνημείο της "Πάνω Βρύσης", και τις αναπλάσεις που έγιναν στο χώρο, συνθέτουν ένα χώρο ιστορίας, λατρείας, τέχνης και φυσικού κάλλους το οποίο συμπληρώνει την εικόνα του Δήμου Παλιανής. Οι πέτρινες λαξευτές λίθινες γούρνες της κρήνης κάποτε εξυπηρετούσαν στην υδροδότηση του χωριού. Ένα μονοπάτι οδηγεί στο βάθος της ρεματιάς, στην μικρή κοιλάδα των κάτω Περιβολιών.

Σε τοποθεσία δυτικά του χωριού βρέθηκαν αρχαίοι τάφοι και σαρκοφάγοι με πολλά κτερίσματα. Η ανακάλυψη αυτή έγινε τυχαία στα χρόνια της κατοχής από τους Γερμανούς, οι οποίοι και έκλεψαν αρκετά από τα ευρήματα. Όσα σώθηκαν, βρίσκονται σήμερα στο Μουσείο Ηρακλείου.

Πηγές
1. Ψηφιακή Κρήτη, Αρχαιολογικός ΄Ατλαντας Κρήτης , Ινστιτούτο Μεσογειακών Σπουδών, ΙΤΕ
2.http://www.explore-crete.gr/




 ΒΕΝΕΡΑΤΟ - ΑΠΟΛΩΝΑΣ
Για το Βενεράτο έχουμε αναφερθεί αναλυτικά σε προηγούμενα άρθρα.

ΠΑΛΑ 
Χωριό το οποίο δεν έχει προσδιοριστεί μέχρι σήμερα η ακριβής του θέση. Πήρε το όνομά του από την πολύ γνωστή αυτοκρατορική μονή της Παλιανής, της οποίας αποτελούσε και ιδιοκτησία. Σε έγγραφο το 1248 καταγράφονται αναλυτικά τα χωριά που η μονή κατείχε “tempore Graecorum”. Εκεί αναφέρεται και η Πάλα ως Parichia «στον ίδιο τόπο». Προφανώς εννοείται ότι πολύ κοντά στη μονή θα υπήρχε οικισμός όπου θα κατοικούσαν οι πάροικοι όπου εργάζονταν στα κτήματα του μοναστηριού

ΠΗΓΕΣ
Ι.ΦΑΝΤΑΚΗΣ Οικισμοί της Κρήτης κατά την β΄Βυζαντινή Περίοδο

 ΣΙΝΑΠΙ
Χωριό της κοινότητας Βενεράτου του δήμου Παλιανής.Υψόμετρο 185μ. Στην απογραφή του 2001 αναφέρονται 8 κάτοικοι.Σήμερα είναι εγκατελειμένο.
Στον οικισμό βρίσκεται ο Ι.Ν. του Μιχαήλ Αρχαγγέλου.
Ιστορικά στοιχεία
Για πρώτη συναντάται το 1248 ως κτήμα της μονής Παλιανής “tempore Graecorum”, στο έγγραφο που κατέγραφε την περιουσία της παραπάνω μονής με κτήματα, αμπέλια, χωράφια, κήπους που τα καλλιεργούν 6 ζευγάρια και ένα μύλο .Το 1367 ο τότε φεουδάρχης Petrus Venerio δωσε άδεια στον ορθόδοξο Γ. Τζαγκαρόπουλο κάτοικο του χωριού να χειροτονηθεί πρεσβύτερος. Σε άλλη αναφορά η σύζυγος του Stefanus Messuro γιατρεύτηκε από μια πληγή στο σώμα από τον Costas Marano κάτοικο του χωριού Σινάπι  ( Δούκικο αρχείο Χάντακα 1367, ΙΙ VIII ) To 1583 αναφέρεται απο τον Καστροφύλακα με 115 κατοίκους και στην τούρκικη απογραφή του 1671 Σινάπι με 14 χαράτσα .Το 1881 αναφέρεται με 31 Τούρκους κατοίκους  στο δήμο Δαφνών, το 1940 στο δήμο Βενεράτου με 44 κατοίκους και το 1961 με 35 κατοίκους.

Πηγές
•  Digital Crete, Archeological Atlas of Crete, Institute of Mediterranean Studies, FORTH
.  Ι. Γρατσέας Δήμος Παλιανής 2002

Ο ΠΥΡΓΟΣ

Οικισμός  Ν.Α της κοινότητας Βενεράτου επαρχίας Τεμένους, του δήμου Παλιανής κοντά στο χωριό Κυπαρίσσι.Βρίσκεται σε υψόμετρο 220 μ. με ωραία θέα σε ολόκληρη την κοιλάδα. Στην απογραφή του 2001 αναφέροντια 3 κάτοικοι.
Στον οικισμό βρίσκεται ο ναός του Αγίου Γεωργίου.Τελευταία επιχειρείται η αξιοποίηση του οικισμού με την μετατροπή παλαιών κτισμάτων σε παραδοσιακές ταβέρνες και ξενώνες.
Ιστορικα στοιχεία
Η ακριβής χρονολογία δημιουργίας του οικισμού δεν είναι μεχρι τώρα γνωστή. Σίγουρα η ανθρωπινη παρουσία στην περιοχή άγεται στην πρωτομινωική περίοδο.
Τα ευρήματα της περιοχής, μας δίνουν ενδιαφέροντα στοιχεία για τη ζωή και τη φυσιογνωμία του γεωγραφικού αυτού χώρου κατά την προϊστορική περίοδο
Στον Πύργο δίπλα σε μία πηγή, εντοπίστηκαν από τον Α. Evans λείψανα κτιρίων και λείψανα τάφων με πήλινες λάρνακες και άλλα ευρήματα, όπως χάνδρες από κορνήλιο, αμέθυστο και φαγεντιανή. Χρονολογούνται στην ΥΜ Ι περίοδο.
Στου " Βαθειά"  βρέθηκαν τάφοι πού χρονολογούνται στην Ύστερομινωϊκή ΙΙΙΑ-Β περίοδο.
Στήν κορυφή του υψώματος είχαν εντοπιστεί από τον Στ. Αλεξίου λείψανα μεγάλου Ύστερομινωϊκού κτηρίου. Η έκταση της διασποράς των οστράκων στην κορυφή και την Ανατολική πλευρά του υψώματος δείχνει ίσως ότι πρόκειται για οικισμό παρά για μεμονωμένο κτήριο
Στή ΒΑ. άκρη του ίδιου λόφου βρίσκεται το «βραχώδες στέγασμα», άπ' όπου προέρχεται ή γνωστή Πρωτομινωική ομάδα κεραμικής

ΠΗΓΕΣ
1.http://www.explore-crete.gr/

ΤΟ   ΡΕΜΙΔΟΧΩΡΙ

Εγκατελειμένο χωριό Νοτιοανατολικά της Μονής Παλιανής . Στον οικισμό υπάρχουν οι εκκλησίες του Αγίου Ιωάννου (ανεγέρθηκε το 1969) και πιο κάτω η παλιά ερειπωμένη σήμερα εκκλησία της Κερά Λαιούσας. Στον Καστροφύλακα αναφαίρεται το 1583 ως Remundochori  με 34 κατοίκους. Η ονομασία Ρεμουντοχώρι, πρέπει να είναι ορθή, καθώς  αναφέρεται την ίδια εποχή ιδιοκτήτης του μετοχίου  ο Renondo ή Remundo (βλέπε El. Santischi, Regested des arrets civilis etc. p.201)

ΠΗΓΕΣ
. Ι. Γρατσέας Δήμος Παλιανής 2002

ΤΟ ΒΕΝΕΡΑΤΟ ΣΤΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

Νίκος Καζαντζάκης

"Καπετάν Μιχάλης"

Εκδόσεις Ελένη Καζαντζάκη, σελ 485-486

Κατέχεις, αφεντικό ποιό 'ναι το μεγαλύτερο θεριό του κόσμου; Το λιοντάρι θα πεις. Καθόλου! Καθόλου! Ο άνθρωπος. Και θα μου πεις- γιατί; Γιατί πολεμάει και σκοτώνει Τούρκους, σαν τον μπάρμπα σου; ή γιατί σκαρφίστηκε, με τη συνεργία του διαόλου, άρματα και σκοτώνει τα λιοντάρια; Καθόλου μα καθόλου, να σου το πω εγώ: Είχα έναν μπάρμπα, τον έλεγαν, ο Θεός σχωρέσει τον, Αντρουλιό, μισή μερίδα, τον παρανόμιαζαν και Καλικάντζαρο, γιατί ’ταν κοντορεβιθούλης, ο δύστυχος, απόπιωμα του Θεού, σιχαίνουσαν να τον φτύσεις. Περπατούσε ,όχι δεν περπατούσε, αντζοπηδούσε σαν ακρίδαλος και σκλήριζε, γιατί πονούσαν τα νεφρά του, του κακομοίρη. Είχε λέει ,πέτρα, του παν οι γιατροί, και θα πεθάνει. Κι’ αυτός, μωρέ παιδί μου – τι ’ναι ο άνθρωπος- πήρε τον κασμά του και πήγε και διπλογονάτισε μπροστά από το βουνό που ναι απόξω από το χωριό του, το Βενεράτο. Τσίκ ! τσίκ !τσίκ! άρχισε να το πελεκάει. Ένα χρόνο, δύο χρόνια, τρία. Περνούσαν οι χωριανοί, το ’βλεπαν, χτυπούσαν τα γέλια. «Με το βουνό, μωρέ Αντρουλιό, τα ’βαλες ; - Με το βουνό, μαθές, θα το φάω!» απαντούσε αυτός και δε σήκωνε κεφάλι από τον κασμά του. Στον τρίτο χρόνο κίνησε να χτίζει στα πόδια του βουνού ένα σπίτι. «Μη χτίζεις μωρέ Αντρουλιό, το καλό που σου θέλω, σπίτι, όποιος χτίζει σπίτι παντρεύεται. – Αυτό θέλω κι εγώ, μασκαράδες, τους αποκρινόταν αυτός, να παντρευτώ. Να παντρευτώ , να κάμω παιδιά, να με βοηθήσουν , να ρίξω κάτω το βουνό.» Γελούσαν οι χωριανοί. « Ποιά, μωρέ θα σε πάρει, Καλικάντζαρε; του ’λεγαν. – Για το χατίρι των πολλών δεν απομένει κρέας στο χασαπιό! αποκρίνονταν αυτός, θα βρεθεί και για μένα ψουνιστής.» Έχτιζε το σπίτι, και μια μέρα πέρασε μια κοντοχωριανή χήρα, μονόγοφη και κακοειδού, μα νέα, μπήκε μέσα, είδε την αυλή, το κελάρι, την κουζίνα, τον οντά, της καλάρεσε το σπίτι. «Μωρέ Αντρουλιό, του κάνει, αρέσει μου το σπίτι – τι λες και του λόγου σου;» και του ’παιξε το μάτι. Ο μπάρμπας μου κατάλαβε∙ να μην τα πολυλογούμε , παντρεύτηκαν. Κοιμήθηκε μαζί της, καλά πέρασε τη νύχτα, μα και την άλλη μέρα πρωί πρωί, μαχμουρλής*, γύρισε το πρόσωπο του κατά το βουνό, πήρε τον κασμά του και άρχισε πάλι, τσίκ, τσίκ, τσίκ, να το πελεκάει, τσίκ, τσίκ, τσίκ, κάθε μέρα του 'τρωε και μια μπουκιά. Σώριασε πάλι τ'αγκωνάρια, άρχισε να κολνάει ένα παράσπιτο στο πρώτο σπίτι, να σηκώνει κι άλλον οντά, να φαρδαίνει την αυλή, να χτίζει και στάβλο." Μωρέ Αντρουλιό, έκαναν πάλι κοροϊδεύοντας οι χωριάτες, πολιτεία θα χτίσεις; - Πολιτεία, μαθές, αποκρίνουνταν αυτός, η γυναίκα μου είναι γκαστρωμένη - που θα βάλλω τα παιδιά μου; - Και δεν πονάς πια στα νεφρά σου; - Που να πονέσω μωρέ ακαμάτες ; δεν έχω καιρό." Πέρασαν χρόνια, δυο δυο τα γεννούσε η γυναίκα τα παιδιά, πελεκούσε αυτός, το βουνό το'χε γεμίσει σπηλιές και κουφάλες, το 'τρωγε, το 'τρωγε ο Αντρουλιός ολούθε, στην αρχή βλαστημούσε γιατί του αντιστέκουνταν, μα ύστερα είδε πως του ήταν καλοπόταγο και το αγάπησε και δεν μπορούσε πια να ζήσει μακριά του. Είχαν πια τα μαλλιά του μπάρμπα μου ψαρύνει, το κορμί του όλο και αδυνάτιζε και βρουκολάκιαζε, μα τα μπράτσα του όλο και χόντραιναν, κι οι χερούκλες του πλάταιναν και μάκραιναν, του ΄φταναν κάτω από τα γόνατα, δεν μπορούσε πια να σταθεί ορθός, καμπούριζε, κι οι χερούκλες του κρέμουνταν και καταχτυπούσαν τις πέτρες. Δεν μπορούσες να τον δεις και να μη σε πάρουν τα γέλια. Ήταν φτυστός σαν την μαϊμού _ έπρεπε να τη δεις! - που 'φερε πέρυσι ο πασάς στο Μεγάλο Κάστρο και στέκουνταν σούζα στο κλουβί της κι έκανε χάζι τους ανθρώπους... Τον έβλεπες σου λέω και γελούσες , μα σ' έπιανε και τρόμος∙ οι χωριανοί στέκουνταν τώρα από μακριά, που να ζυγώσουν! που μια μέρα άπλωσε τη χερούκλα του έπιασε από τον αστράγαλο ένα μαντράχαλο που γελούσε, τον έσφιξε, μετακουνήθηκαν τα κόκκαλα του, κι από τότε κουτσαίνει....
Μεγάλωσαν τα παιδιά του, ρίχτηκαν κι αυτά στο βουνό, το πελεκούσαν, το 'τρωγαν μπουκιά μπουκιά κι έχτιζαν∙ παντεύτηκαν, έκαμαν παιδιά, γέρασε πια ο μπάρμπα Αντρουλιός και ξόρνιασε , παραβάρυνε ο κασμάς∙ κι ένα βράδυ που γύριζε από το βουνό, ένιωσε πως έφτασε το τέλος του, ξάπλωσε στο στρώμα του, φώναξε τα παιδιά του και τ' αγγόνια, παράγγειλε να τον θάψουν μέσα στο βουνό και να του βάλλουτν να πάρει μαζί του και τον κασμά, σταύρωσε τις χερούκλες και ξεψύχησε... Αν τύχει και περάσεις αφεντικό μέσα από το Βενεράτο, βάλε να σου δείξουν τ' Αντρουλέικα∙ το σπίτι του μπάρμπα μου είναι τώρα κοτζάμ χωριό.... Κι ύστερα κάθεσαι και μου λες η αφεντιά σου....

* μαχμουρλής (τουρκικη λέξη) αυτός που μόλις ξύπνησε και βρίσκεται ακόμη υπό την επήρεια του ύπνου....ο νωθρός ...

4ο Διεθνές Συμπόσιο Γλυπτικής στο Βενεράτο

Το 4ο Διεθνές Συμπόσιο Γλυπτικής συνδιοργάνωσε και φέτος η Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Ηρακλείου , με το Δήμο Παλιανής.
Το Συμπόσιο με τίτλο «Οίνος: Μύθος και πραγματικότητα» πραγματοποιήθηκε από τη Δευτέρα 20 Ιουλίου έως και την Τετάρτη 5 Αυγούστου 2009 στο Δημοτικό χώρο που βρίσκεται στην είσοδο του Βενεράτου.
Συγκεκριμένα, στα πλαίσια του Συμποσίου έξι καλλιτέχνες από Ελλάδα, η Χρύσα Βαθιανάκη, η Στέλλα Μπολωνάκη και ο Μανώλης Χαρκούτσης, από τη Βουλγαρία ο Ventseslav Iotoff, από τη Ρουμανία ο Gabriel Valentin Grama και από την Καραϊβική η Geeta Roopnarine, αντάλλαξαν εμπειρίες και απόψεις, και διαφορετικούς τρόπους δημιουργίας και παραγωγής της Τέχνης. .
Παράλληλα, οι επισκέπτες είχαν την ευκαιρία να έρθουν σε επαφή με τους καλλιτέχνες και να γνωρίσουν από κοντά την τέχνη της γλυπτικής καθώς στο χώρο λειτουργεί έκθεση με έργα που κατασκευάστηκαν στα πλαίσια του 3ου Διεθνές Συμποσίου Γλυπτικής που πραγματοποιήθηκε πέρυσι.
Επίσης, δύο από τους καλλιτέχνες πραγματοποίησανν και εργαστήρια, ένα με μαθήματα πηλού και ένα σύγχρονης τέχνης, στα οποία συμμετείχαν παιδιά της περιοχής.

Την Δευτέρα 3 Αυγούστου πραγματοποιήθηκε η «Βραδιά Τέχνης και Οίνου»
Στη εκδήλωση, οι καλλιτέχνες παρουσίασαν τα έργα τα οποία φιλοτέχνησαν στην πέτρα εμπνευσμένοι από το θέμα του Συμποσίου «Οίνος: Μύθος και πραγματικότητα», ενώ οι οινοποιοί της περιοχής προσέφεραν το κρασί τους. .
Η Νομάρχης Ηρακλείου κ. Βαγγελιώ Σχοιναράκη – Ηλιάκη χαιρετίζοντας την εκδήλωση επεσήμανε: «Η σημερινή βραδιά αποτελεί ένα ιδιαίτερα σημαντικό πολιτιστικό γεγονός για την περιοχή και το νομό μας καθώς παντρεύει με επιτυχία δύο σημαντικούς τομείς: την τέχνη της γλυπτικής και την τέχνη της οινοποιίας».
Το συμπόσιο αφιερώθηκε στην μνήμη του πρόσφατα αδικοχαμένου νέου από το Βενεράτο Μάνου Καλλέργη

Μανώλης Χαρκούτσης "Αρχέγονο" Ελλάδα

Gabriel Valentin Grama "Διόνυσος" Ρουμανία

Geeta Roopnarine "Δύνη" Καραϊβική

Μπολωνάκη Στέλλα "Μια Σταγόνα " Ελλάδα




Βαθιανάκη Χρύσα " Η Κόρη του Αμπελιού" Ελλάδα





Venteslav Lotoff " Χωρίς όνομα" Βουλγαρία

3ο Διεθνές Συμπόσιο Γλυπτικής,Παλιανή 2008
3rd Intern.Sculpture Sympsosium,Paliani 2008
“Οίνος και Πνεύμα” ( Ιουλ.-Αυγ.2008 )
Έξι εικαστικοί ολοκλήρωσαν και παρέδωσαν στους δημότες και τους επισκέπτες του Δήμου Παλιανής, έργα,από πωρόλιθο, υψηλής αισθητικής, εμπνευσμένα από το θέμα του Συμποσίου “Οίνος και Πνεύμα”.
Προσκεκλημένοι αυτή τη φορά ήταν οι :
■ Guignabert Yann ( Γαλλία )
■ Pfaff Alexander ( Γερμανία )
■ Jason de Caire Taylor ( Αγγλία )
■ Κοσμαδάκης Αντώνης ( Ελλάδα )
■ Meyer Ben ( Η.Π.Α. )
■ Χαρκούτσης Μανώλης ( Ελλάδα )




Alexander Pfaff ( Γερμανία ) «144 (000) Στάλες»

Ben Meyer ( ΗΠΑ) «Άροτρο>>














Αντώνης Κοσμαδάκης ( Ελλάδα )nionios-and-bonionios

Yann Guignabert ΣΠΟΝΔΗ (Γαλλία )

Jason de Caires Taylor ( Αγγλία ) “Ζωντανή φύση”














Μανώλης Χαρκούτσης ( Ελλάδα ) " Ανάπαυση"

2o Διεθνές Συμπόσιο Γλυπτικής,Παλιανή 2007 2nd Intern.Sculpture Symposium,Paliani
Πραγματοποιήθηκε στον αύλιο χώρο του εργοταξίου του πρότυπου Οινοποιείου Παλιανής της Ένωσης Αγροτικών Συνεταιρισμών Ηρακλείου.
Θέμα «Ύμνος στον οίνο και τους ανθρώπους του».
Υλικά, ανάλογα με τις επιλογές των καλλιτεχνών.
Τη διοργάνωση ανέλαβαν οι Μανώλης Χαρκούτσης και Χρήστος Τσουμπλέκας.
Στο Συμπόσιο συμμετείχαν οι :
■ Giancarlo Lepore ( Ιταλία )
■ Sarah Esser ( Γερμανία )
■ Μανώλης Χαρκούτσης ( Ελλάδα)
■ Chiara Valentini ( Ιταλία )
■ Χρήστος Τσουμπλέκας ( Ελλάδα )

1ο Διεθνές Συμπόσιο Γλυπτικής, Παλιανή 2006 (1st Intern. Sculpture Symposium,Paliani 2006 )

στο δημοτικό χώρο έξω από την Ιερά Μονή Παλιανής.
Θέμα, ελεύθερο.
Υλικό, πωρόλιθος

Του Συμποσίου προσκεκλημένοι ήταν οι :
■ Linard Nicolay ( Ελβετία )
■ Nihal Mete ( Τουρκία )
■ Flavio Grasso ( Ιταλία )
■ Lara Mezzapelle ( Ιταλία )
■ Sarah Esser ( Γερμανία )
■ Χρήστος Τσουμπλέκας ( Ελλάδα )
■ Μανώλης Χαρκούτσης ( Ελλάδα )